Orsmaal-Gussenhoven is een zeer oud dorpje, van ongeveer 800 inwoners, mooi gelegen langs de oevers der kleine Gethe, weerszijden den Rijkssteenweg van Tienen naar St-Truiden, op de oostelijke grens der provincie Brabant.

Volgens de geschiedkundige en wetenschappelijke oorkonden bestond het reeds van in den tijd der Romeinen. In de geschiedenis werd Orsmaal voor de eerste maal vermeld in 1060, ter gelegenheid eener gift, gedaan aan de abdij van St-Truiden.

Tijdens den tweeden oorlog, tusschen Lodewijk XII koning Frankrijk zijn bloedverwant Karel II, koning van Spanje, had Orsmaal veel te lijden. De huize werden geplunderd en de oogstopbrengst ingepalmd. (Spaanse tijdvak, tot 1714).

Orsmaal werd voor de tweede maal geplunderd in 1705. Zelfs de klok uit den kerktoren werd geroofd.

Den 18en Maart 1793 had te Orsmaal en omstreken, een bloedige veldslag plaats tusschen het leger der Franschen, aangevoerd door generaal Dumouriez en de Oostenrijksche troepen.

De Fransche generaal Miranda voerde het bevel over den linkervleugel (Orsmaal-ZoutLeeuw). Hij nam Orsmaal in en richtte een hevig kanonvuur op de Oostenrijkers, welke te alle lagen. De eindveldslag had plaats te Neerwinden.

Lang werd de overwinning betwist, maar een aanval der Oostenrijksche ruiterij,onderbevel van Clairfayt, deed ten slotte de Oostenrijksche troepen zegepralen. Orsmaal heeft toen veel geleden.

Tijdens de omwenteling van 1831, in den nacht van 26en September werd het gerucht verspreid dat 5000 Hollandsche soldaten, te Sint-Truiden saamgetrokken, zich vaardig maakten om naar Tienen af te zakken.

Aanstonds liepen de scherpschutters dezer stad de Hollanders te gemoet en vielen hen te Orsmaal aan. Bij het zicht van den heftigen tegenstand der Tienenaars, voelden onze dorpelingen zich aangemoedigd. Zij kwamen in groot getal toegesneld en zich langs beide zijden der groote baan verspreidende, brachten zij den vijand zoodanig in het nauw dat hij gedwongen werd tot den terugtocht te besluiten langs Hoegaarden en Tourinnes.

GRAAF VAN DER BURCH

Het kasteel van Orsmaal was in het begin der XIVde eeuw de eigendom van de familie Jan Van Meldert. Het was een versterkte burcht genaamd "Ten Steene", die aan de hertogen van Brabant toebehoord had. Door den loop der eeuwen heen heeft het kasteel talrijke eigenaars gekend. Thans is het de eigendom van Mr Jozef Lowet, burgemeester.

In 1739 werd in "Ten Steene" het verdrag geteekend tusschen Van der Mersch en den kolonel de Brau der Oostenrijkers. Den 11 Augustus 1868 werd het kasteel door het bliksemvuur vernield.

Sedert then is het hersteld en hervormd geworden tot een model-hoeve.

De kerk van Orsmaal werd gebouwd door Godfried-met-den Baard, graaf van Leuven, binst het tijdsbestek, tusschen de jaren 1106 en 1139. Verscheidene malen verwoest en verbrand tijdens de oorlogen der laatste eeuwen, werd het gebouw in 1765 gansch vernieuwd.

Het eeuwenoud kerkje van Gussenhoven wordt reeds vermeld in de XVe eeuw.

Orsmaal en Gussenhoven, vroeger gescheiden, werden vereenigd door een koninklijk besluit van 31 Augustus 1826.