Volgens Carnoy is de familienaam Colen een afleiding van de voornaam Nicolaas (1). Deze voornaam werd inderdaad vaak tot Cole verkort, bijv. in 1304 "Nicolaum dictum (genoemd) cole de obberghe", in 1309 "Claus diemen heitet cole van obberghe" (SA Diest Lade S 1, 52) en in 1322 "Nicolaus, genoemd Cole van Herlaer" (2). Na een voorzetsel komt de verbogen vorm Colen voor, bijv. in 1340 "bi Colen vanden Rode" (SA Diest, Kerkarch. Begijnh. 96, 12 v°). Als familienaam is bijv. in 1386 "Janne Colen = Jan Cole, zoon van Claes Lyssen" in Hoogstraten (3) duidelijk een afleiding van de voornaam Claes, evenals Cole een verkorting van Nicolaas. Mogelijk is dezelfde afleiding in de volgende voorbeelden uit de streek van Diest : 1406 Jan coelen priester (ARA Brussel, Rekenkamer 12627, 38), 1409 Oda dicta colen (SA Diest, Lade Gasthuis), 1523 hubrecht colen (ARA Stad en Heren v. Diest 67, 83) en 1552 Hubrecht coelen (ibid. 70, 74).

Huizinga daarentegen noemt Colen een geografische naam, afgeleid van de stadsnaam Keulen (4). Deze stad heette in het vroegere Nederlands, bijv. in Kiliaans woordenboek van 1599, inderdaad Colen. Wanneer deze naam door het voorzetsel van wordt voorafgegaan, is afleiding van de stadsnaam Keulen waarschijnlijk, bijv. in 1322 peter van colen (SA Diest, Lade S 2, 10-19-22) en ca. 1360 winant van colen (ibid. Kerken, kloosters, kapellen 2, 27). Dergelijke herkomstnamen konden ook zonder voorzetsel voorkomen, bijv. in 1485 reynder post = 1479 reyner van post = reyner van bost (Bost was een oud gehucht waarnaar de huidige Bosterstraat te Webbekom genoemd is). Andere voorbeelden hiervan zijn Frans Eerdenwegh, Gielis Loobosch, Jan Steenbergh en Anthoen Cockelbergh (5). De familienaam Colen is in sommige gevallen dus duidelijk van de voornaam Nicolaas afgeleid, maar in andere gevallen is het mogelijk dat hij van de stadsnaam Keulen afgeleid is.

Frans CLAES s.j.