Oostbrabant 1986-2 - Konkrete toepassingen

4. Konkrete toepassingen.

Als eerste voorbeeld lokaliseren we het Kistkerkhof. In 1441 ligt een perceel van de Armentafel "aen de leytgract", regenoten "den wech die te wolmerseem wert geet oft der kisten kerchof toe daer door gaende" (Kerkelijke Archieven van Brabant 2312 fol. 25 v°). De "leytgract" is de thans grotendeels verdwenen Zijp (Fig. 3 en 4), in de volksmond nog het "Sepke" genoemd. De weg naar Wommersom is het voetpad nr. 32, dat eertijds liep naar Wommersom en verder naar (Zout)leeuw. In de Atlas der Buurtwegen heet deze weg Langveldweg, dit is de weg door het Langveld. Bij de fusie in 1977 werd de naam Langveld door verkeerde lezing van de Atlas door een bediende van het stadhuis gegeven aan weg nr. 30, die thans in }fakendover verder loopt als Molenaarsweg.

We ontmoeten de naam Kistkerkhof ook in 1636: "achter Grimpde op kiste kerckhoff" (Schepengriffies 2043 fol. 85 v°), In 16t51 is het "een derdendeel van een boender gheleghen Jnt lanckvelt geheeten den kesten kerckhoff" (Serie R 1 nr. 966, Toreke), enz. Om het echter nog met meer zekerheid te lokaliseren gebruiken we een attestatie uit het stadscijnsboek (Serie H 10 nr. 825), gedateerd 1699-1701, waarbij we de afkortingen tussen haakjes oplossen. Het was toen een "vrontken gelegen thusschen Grimpde ende haeckendeuere ter plaetsen geheeten die kist kerckhoff Jnde linghde wesende van ontrent ijc /=200/ voeten ende Jnde brede ontrent 1 /=50/ voeten den leijgraecht comende

Toestand van het Klein-Kouterken in de 19e-20e eeuw (en na 1976).

Fig. 6 De Zijp, nu een voetweg, bij het Kistenkerkhof, ten zuiden van weg nr. 30, richting Sint-Truidensesteenweg. Rechts een weide die aanleunt bij de oude spoorwog Tienen-Diest.

Fig. 7 Restant van weg 30-32, op de voorgrond overgaand in een nieuwe asfaltweg. Op de achtergrond de oude spoorweg Tienen-Diest, nu gebruikt door de Tiense Suikerraffinaderij en de Citrique Belge. Rechts van de weg het Kistkerkhof en links het driehoekig perceeltje dat eveneens tot het Kistkerkhof behoorde.

van die sieckelieden daer door lopende Regen(ooten) t'goedts huijs van berbelendael Jn twe sijden sheeren straete comende van haeckendeuer ter iijre /=derdere/, de kercke van Grimpde ter iiijre /=vierdere/ en(de) t'gasthuijs van thienen ter vre /=vijfdere/ sijden". Als conditie moest "Jaecques Coenen bij successie te vooren franchois coenen" de voorschreven vroente beplanten.

Op de kaart van Naveau is het bedoelde perceel (0 134) volledig omringd met bomen. Het hoorde in 1754 toe aan Jan Riga en is dan 69 roeden groot. In de lijst van de eigenaars vinden we bij Vandermaelen in 1838 de weduwe Henri Demiddel vermeld. Het perceel bestaat nog steeds uit twee delen: 1) kadasternum mer C 324 is 17 are groot, en 2)het driehoekig perceeltje ten zuiden van weg 30, tussen deze weg en de Zijp, kadasternummer C 303, is 2 are en 10 ca groot. Bij Naveau zijn de aanpalende eigenaars: Barberendaal, de Kerk van Grimde, het Gasthuis en Landeloos.

Op dit ogenblik is het Kistkerkhof, ondanks de grote wijzigingen, nog steeds een "vrondeken". Bij de nieuwe perceelsindeling van 1976 (zie stippellijnen op fig. 4) behoort de noordoostkant thans toe aan Interleuven, die op het nieuwe grote perceel een overlaadplaats voor de verwerking van huisvuil bouwde. Voor het overige is het Kistkerkhof ongeschonden bewaard (zie fig. 5). Het Kistkerkhof lag eertijds aan de rand van bet Klein Kouterken, dat in 1878 doorsneden werd door de spoorweg Tienen-Diest. Hiervoor was het Klein Kouterken goed lokaliseerbaar. Het werd begrensd door weg 33 (Oude-Getestraat), weg 30 (Groenstraat of weg van Grimde naar Hakendover, nu tot aan de Ambachtenlaan vernietigd), weg 34 (Hoolstraat, nu gedeeltelijk Ambachtenlaan) en de Zijp (zie fig. 3 en 4).

De Zijp of Leigracht ontspringt in de zuidoosthoek van Tienen in het Goetsenhovensveld, vloeit dan naar het noorden en komt voorbij de kapel van O.L.Vrouw-ten-Steen, eertijds een leprozerij (vgl. "den leijgraecht comende van die sieckelieden"). Ten noorden van de Sint-Truidensesteenweg werd de Zijp in bet nieuwe semi-industriele gebied rechtgetrokken en in buizen gelegd. liet is nu niet meer dan een voetweg (Fig. 6). Op de foto ziet men de Zijp ten zuiden van weg 30, in de richting van de Sint-Truidensesteenweg.

De Groenstraat (nr. 30) werd voor een groot deel vernietigd door de aanleg van de spoorweg Tienen-Diest. Op deze wijze verdween het Krmsken. Dit was de tweesprong van weg 33-30 op de plaats waar de Piepelboomstraat (nr. 29) uitkwam (zie Fig. 3 en 4). Het gedeelte tussen de splitsing van weg 30-32 en de Ambachtenlaan verdween bi j de herverkaveling van 1976 (Fig. 4). Op dit ogenblik zien we op Fig. 7 nog een gedeelte van weg 30 van aan de spoorweg tot het begin van weg 32, die eveneens verdween. Liet restant van 30-32 eindigt (op de voorgrond van de foto) aan een nieuw aangelegde asfaltweg, langswaar men thans het voormalil;e Kistkerkhof kan bereiken (Fig. 4). Tussen de twee nieuwe asfaltwegen liggen thans volgende firma's van noord naar zuid: Tiense Betonfabriek, J. Brems, Walraven, Carrosserie Bruyninckx-Finoulst en Tuincentrum Goffart en C°. Ten zuiden van de asfaltweg (die eindigt in een "pijpekop") ligt Meubelshopping 2000, enz. Zoals men merkt, is de perceelsindeling in

recente tijd (na 1976!) zeer drastisch gewijzigd. Het spreekt hierbij voor zichzelf, dat de toponymist ook ter plaatse gaat kijken, om de oude toestand met de nieuwe te vergelijken. Wie geen laarzen aantrekt, zal bij de interpretatie van de toponymische gegevens haast altijd fout zitten. Persoonlijk heb ik zo al ervaren, dat waterlopen in licentiaatsverhandelingen in de verkeerde richting lopen of dat de jonge student bij de studie van een typografieboek niet heeft gemerkt dat de windroos naar beneden wijst, zodat hij een toponiem ten zuiden in plaats van ten noorden van de kerk gaat zoeken.