Oostbrabant 1986-2 - Straten en waterlopen

a. Straten en waterlopen.

Vooreerst heb ik bet verloop van alle straten en waterlopen van bet vroegere Tienen op een topografisch verantwoorde wijze gerekonstrueerd. Hiervoor vertrek je van de huidige situatie. Door vergelijking met oudere kaarten geraak je vlug tot het begin van de 19e eeuw. We zullen enkele kaarten bondig bespreken.

-De Atlas der Waterlopen.

Deze Atlas bevat een algemeen plan, verschillende detailplans en tafels met aanwijzingen. Dergelijke atlas werd opgemaakt voor iedere gemeente volgens de wet op de niet bevaar- noch vlotbare waterlopen van 7 mei 1877, en gewijzigd door de wetten van 15 maart 1950 en 28 december 1967. Van deze Atlas werden telkens 2 exemplaren gemaakt. Een atlas ligt ter inzage op het

gemeentehuis. Een tweede exemplaar kan men raadplegen op de technische dienst van de provincie. Voor Brabant is de technische dienst gehuisvest in de Gasthuisstraat te Brussel. Van deze Atlas werd echter een nieuwe kopie gemaakt. Alle waterlopen die geen 100 ha afwateren, werden in de nieuwe atlas geschrapt. Ook zijn de waterlopen merkelijk verkort. Het is dus beter, dat men de oude atlas raadpleegt. Aangezien de atlas voor elke gemeente apart werd opgesteld, is het interessant om de atlassen van de naburige gemeenten eens te bekijken. Op deze wijze krijgt men een overzicht van een groter bekken.

-De Atlas der Buurtwegen.

Deze atlas bevat een algemeen plan en een aantal uitgewerkte plans van alle wegen en aanpalende percelen. Ter uitvoering van de wet op de buurtwegen van 10 april 1841 werd een dergelijke atlas opgemaakt voor iedere gemeente. Hij vormt een uitermate belangrijke bron. We moeten er wel voor oppassen, dat zeer veel toponiemen korrupt zijn weergegeven. Maar technisch gezien zijn deze atlassen, die teruggaan tot ca. 1847, zeer interessant. In de bijgevoegde tabellen krijgen we ook de volledige lijst van de oppervlakten van de percelen en hun eigenaars. De Atlas der Buurtwegen wordt door de gemeentediensten nog dagelijks gebruikt. Hij ligt dus ter inzage op het gemeentehuis.

-De kaarten van Popp.

P.C. Popp bezorgde ons de plattegronden van ongeveer 1800 gemeenten van West- en Oost-Vlaanderen, Brabant, Henegouwen en Luik. Voor de provincie Antwerpen gaf hij de plattegronden uit van het arrondissement atechelen en een deel van het arrondissement tlntwerpen. Ze zijn te dateren tussen 1842 en 1879. De Koninklijke Bibliotheek te Brussel bevat alle bestaande Poppkaarten (afdeling kaarten en plans op de kelderverdieping). Men kan voor 250 fr. een kopie op ware grootte bestellen en afhalen in genoemde bibliotheek. Om degelijk toponymisch werk af te leveren is Popp onmisbaar.

-De kaarten van Vandermaelen.

Ph. Vandermaelen gal onder meer kadasterkaarten uit van 95 hrabantse gemeenten. Ook deze kaarten zijn te raadpiegen in de KB te Brussel. Van enkele kaarten zijn mikrofiches gemaakt, die men voor een lage kostpri js kan laten vergroten. De kadasterkaarten van Vandermaelen zijn getekend rond 1836 en zijn derhalve interessant om de veranderingen op te sporen tussen 1836 en het jaar waarin de Poppkaarten verschenen.

-De kaart van Bastendorff.

Rond 1825 tekende J.P. Bastendorff (gedeeltelijk ook Guiot) een kadasterkaart van Tienen. De kaart bestaat uit 11 bladen, te raadplegen in het stadsmuseum.

Bastendorff is interessant, omdat de oorspronkelijke perceelsindeling nog niet vernietigd werd door de aanleg van de spoorweg.

Als men nu chronologisch alle nieuwe wegen wegstuft, samen met de spoorweg, komt men tot een toestand van Tienen in de 18e eeuw. Door vergelijking met nog oudere kaarten (Deventer, Blaeu, Ferraris e.a.) ziet men dat de toestand voor 1800 slechts zeer langzaam veranderde. De kaart die we rekonstrueerden, kwam voor het grootste deel overeen met de kaarten van J.C.P. Naveau "Mesurage des terres, et prez, de la jurisdiction

Tienen 1635

de la ville de Tirlemont", dit is de kaart van het bouw- en weiland te Tienen, opgemaakt van 10 oktober 1754 tot 21 oktober 1758 (Toreke).

Ook het kaartenboek van de Armentafel, opgemaakt tussen 1669 en 1671, vertoont weinig veranderingen, zodat we kunnen aannemen, dat voor wat het wegen- en waterlopennet betreft de gerekonstrueerde kaart een betrouwbaar beeld geeft van Tienen tot in de late middeleeuwen.

De betrouwbaarheid wordt nog vergroot door vergelijking met typografieboeken door andere eigenaars opgesteld (onder meer die van het klooster van Averbode en Kabbeek). Zo waren we in staat om Tienen in 1635 op een zeer betrouwbare wijze te tekenen (Fig. 1). De kaart diende trouwens als basis voor de prachtige maquette die Willy Savonet met een aantal medewerkers bouwde voor de tentoonstelling "Tienen 1635" (Fig. 2). Deze maquette werd bij de afbouw van de tentoonstelling bewaard en zal later nog door het publiek bezocht kunnen worden. Voor inlichtingen kan men terecht op de Tiense Stadsinfo.