Als oudste vermelding van het Bolhuis tot nu tow heb ik een tekst uit 1457 gevonden, waarin een weide gelokaliseerd wordt "achter bolhuys" (DHG 1817, 28v°) (1). In 1517 zegt men dat een zil "beempe" gelegen ie "achter tswert water int bolhuys beneuen bolhuys bosch" (BS 337, 122v°) (2). Dit bos heb ik reeds eerder vermeld gevonden, nl, in 1444, wanneer twee vijvers "over tswert water" gesitueerd worden "aan bollaerts bosch" (BS 335, 36); ongetwijfeld is dit laatste een oudere vorm van wat later "bolhuys bos" wordt genoemd.

De naam Bolhuis wordt in de 16de eeuw op verschillende manieren geschreven. Zo vinden we in 1505 "byt bollos" (BS 336, 119 bis), in 1540 : "gheenen bollaes met eender zyden een dasdonck broeck" (BH 69, 5) (3), in 1552 : "int bollens broeck", palend aan "den bollens bosch" (BS 339. 226 v°), in 1569 : "int bollus" (BS 2279, 577 v°), in 1571 : "opt bollois" (BH 71, 16v°), in 1572 : "het Bollers bosch geleghen ouer tswert water", palend aan "het Asdonck, de heyde en Tstraetken" (BS 340; 290) en "achter dbollaer" (DH 1, 2) (4).

Het "Bolhuis" was dus een heel complex, met bos, weiland (broek) en een hoeve. Het geheel had echter niet altijd dezelfde eigenaar. Zo hoorde het "bolhuys bosch groot ontrent die seuen bunderen" in 1635 toe aan de erfgenamen van Matthija van Limborch en paalde dit aan de bezittingen van Adriaan van den Hove, eigenaar van de eigenlijke heerlijkheid van het Bolhuis (zie beneden) en aan de heide (SA Diest, Notarisakten Butenbach 273). Volgens gegevens van H. van den Hove d'Ertsenryck hoorde het "Bolhuys bosch", zeven bunder groot, in 1631 toe aan Anthoon de Jonge (Inventaris van de goederen van den Hove voor de Franse Revolutie, blz. 319).

De hoeve van het Bolhuis heb ik voor het eerst vermeld gevonden in 1569, toen ze toebehoorde aan Ghysbrecht van Craenendonck : "huyse metten hove... bij Tswert water geheeten dbolhuijs" (BS 340, 184 v°).