De naam van het dorp Deurne bij Diest zou volgens J. Mansion (De voornaamste bestanddeelen der Vlaamsche plaatsnamen. Brussel 1935, blz. 156) voor het eerst in 1155 vermeld worden in de vorm Durne; hiervoor verwijst hij naar A. Miraeus en J.F. Foppans Opera Diplomatica et Historica. Brussel 1723-1748). In dit werk van Miraeus vind ik nu in een tekst uit 1155 tweemaal de vorm Turne, maar het is niet helemaal duidelijk of ons Deurne ermee bedoeld is; mogelijk is dit wel, aangezien met enige andere plaatsnamen ook Everbode/Evrebode in dezelfde con­text vermeld wordt.

De oudste vermelding waarvan we zeker zijn dat ze op Deurne bij Diest slaat, vinden we bij J. Cuvelier (Lea dénombrements de foyers en Brabant. Brussel 1912, blz. 13), die Dorne vermeldt bij een volksstelling uit 1374. De vorm Dorne is later ook de meest gebruikelijke, met daarnaast andere vormen. In 1409 Doerne (Averbode Sect. I, charter 2023), 1470 Doorne (Van Hulsel I, reg. 279, f. 69), 1518 Doirne (ibid. f, 70v°), 1518 Deurne (Averbode Sect. I, reg. 44, f. 76), 1585 Duerne (SA Diest Kerkarch. Begijnhof 41, f. 56) en 1616 Duën (SA Diest Notarisakten 272).

De plaatsnaam Deurne komt ook elders nog voor. Niet alleen is er de zo genoemde voorstad van Antwerpen, maar ook een gemeente in Noord-Brabant en een dorp in Waals-Prabant, dat nu deel uitmaakt van de gemeente Bevekom en in het Frans Tourinnes-la-Grosse wordt genoemd. Tourinne(s), een verfransing van het Germaanse Dorne, vinden we ook in Tourinnes-St.-Lambert, een dorp in Waals-Brabant, dat nu deel uitmaakt van de gemeente Walhain, en in Tourinne, een dorp in de streek van Borgworm.

Ook in onze streek komt Dorne of Doren nog meer voor als toponiem. Zo heb ik bij de oude burcht en de oude kerk van Zelem (Oost-Brabant XVII, 1980, blz. 180 en kaart blz. 178) een perceel de Dorne of Den Doren vermeld en de hierbij lopende Dornebeek. Te Webbekom heb ik eveneens een toponiem Dorne gevonden bij de Demer in de buurt van het vroegere stationsgebouw : van 1457 tot 1535 spreken registers van de Heilige-Geesttafel van Diest over die dorne of die doerne aldaar bij de Demer (SA Dieet 1317, f. 36v°, en 1872, f. 87).

Dorne of Deurne betekent gewoon "doorn"; dit woord wordt in de omgeving van Diest trouwens "dujen" uitgesproken, juist zoals de plaatsnaam Deurne.

Volgens J. Lindemans (De Planten in de Z.W.-Brabantse Toponymie, in Handelingen van de Kon. Commissie voor Toponymie en Dialectologie 5, 1931, blz. 224-226) was de doornstruik vaak een grensboom. Of het hier gaat over de meiboom of haagdoorn, is niet zeker. Doorn schijnt veeleer een algemeen woord te zijn geweest voor heesters met stekels. Als grensboom kon hij te Deurne bij Diest goed gebruikt worden, aangezien deze plaats altijd in een grensgebied heeft gelegen.

F. CLAES S.J.