9
VOORBERICHT
Deze inventaris werd, naar de aanbevelingen van de Raad van Europa, voornamelijk uitgewerkt als een werkinstrument voor de monumentenbescherming.
Hij vermeldt, op beknopte wijze, de gebouwen in ons land die omwille van hun archeologische, historische of artistieke waarde of die omwille van hun waarde als ensemble dienen te worden beschermd. Aldus is hij veel meer dan een opsomming van reeds beschermde monumenten doch beoogt geenszins volledigheid. Ondanks toenemend protest worden onze landschappen in een steeds versneld tempo afgetakeld en verminkt; daarom is een bondige en bevattelijke inventaris van het cultuurbezit een dringende noodzaak geworden.
Het bleek dus belangrijker voorlopig een weliswaar onvolledige inventaris te publiceren dan zijn definitieve uitgave jarenlang uit te stellen.
Bovendien wordt door middel van kaarten en plannen een repertorium verkregen van ensembles en landschappen, zowel stedelijke als landelijke, die als dusdanig erkenning en bescherming verdienen.
De samenstellers hebben een drievoudig doel voor ogen. Zij willen ten eerste : een lijst opstellen van de gebouwen en groepen van gebouwen, die dienen te worden bewaard, omdat zij een uiterst
| (1) | Aangeduid door asterisk. |
10
waardevol cultuurbezit vormen, waarvan het verlies in elk opzicht zeer betreurenswaardig zou zijn; ten tweede : de lezer een beknopte gids verschaffen voor het architecturaal patrimonium van onze dorpen en steden; ten derde : een - opzettelijk onvolledig - ontwerp van wetenschappelijke inventaris voorleggen.
Genoemde inventaris, waarvan de samenstelling overigens sedert geruime tijd wordt aanbevolen, wordt door de onderhavige uitgave op generlei wijze vervangen. Ook ligt het niet in de bedoeling enig ander specifiek gebied buiten de architectuur te bestrijken. Bovendien werd het onderzoek van archiefstukken en de volledige, speciale literatuur niet overwogen.
Deze publicatie bevat in beginsel enkel monumenten, die van vóór het begin der 19de eeuw dateren uitgenomen de latere, waardevolle elementen. Ze schenkt relatief meer aandacht aan de huizen en hoeven dan aan de meer gekende kerken en kastelen.
Het streven naar evenwicht en doeltreffendheid heeft ertoe geleid, dat de voornaamste kunstschatten van het mobilair, die ook thans nog onze kerken sieren en de aandacht van de gewone bezoeker verdienen, vermeld worden. De paragrafen, die daarop betrekking hebben, groeperen achtereenvolgens de schilderijen, het beeldhouwwerk en de overige kunstvormen, telkens in chronologische volgorde.
Elk volume bevat één bestuurlijk arrondissement. De gemeenten zijn in alfabetische volgorde opgenomen met tussen haakjes de coórdinaten in het rooster van de arrondissementskaart. Voor gehuchten, abdijen en kastelen wordt, indien nodig, naar de gemeenten verwezen.
De hoofdstukken over de steden worden door een kort geschiedkundig overzicht ingeleid. In alfabetische volgorde worden dan de kerkelijke gebouwen (hoofdkerk, kerken, kapellen, kloosters) en de burgerlijke - openbare en privé - gebouwen vermeld en tenslotte de straten, waarin zich interessante huizen bevinden .
Ter illustratie wordt daarbij een kaart op schaal 1 : 15.000 gevoegd, die de monumenten in de stedelijke topografie situeert. Daarbij is geen rekening gehouden met de volledige huidige indeling van het kadaster, dat voor vrij grote wijken dikwijls recent is.
| (2) | Alle straten en pleinen werden niet op de stadsplattegronden opgetekend wegens onduidelijkheid. Ze dragen een reeksnummer, tussen haakjes geplaatst achter hun vermelding in de tekst. dat ook op de plannen hernomen werd. Dit nummer laat ook toe het religieus of burgerlijk gebouw, dat niet voorzien is van een eigen adres, te situeren in de straat. |
11
Ook worden niet alle huizen in kaart gebracht, om de leesbaarheid niet in het gedrang te brengen.
De kaart van het arrondissement op schaal 1 : 100.000 bevat ook niet alle gebouwen. Een symbool wijst op de aanwezigheid van een voorbeeld van deze of gene gebouwen. Indien meer dan één voorbeeld voorhanden is, wordt het symbool herhaald. De gebezigde symbolen stemmen grotendeels overeen met de normen, die voor het catalogiseren in West-Europa gebruikelijk zijn.
De symbolen en hun betekenis, evenals de arceringen vindt men op de bladwijzer en op de flap. De kleuren stemmen overeen met een kleurengamma, dat het tijdperk van de christelijke beschaving bestrijkt en een grotere variëteit vertoont met de toenemende onderscheiden stijlvernieuwingen.
De groene kleur stelt een zogeheten « traditionele » stijl voor; hiermede wordt een bouwstijl aangeduid die van de 16de eeuw af tot het begin van de 18"° eeuw voor onze streken kenschetsend is geweest o.m. door het blijvend en identiek gebruik van de materialen bak- en natuursteen; ondanks sommige vernieuwingen wat de vorm betreft blijft een sterke invloed van de gotische traditie merkbaar.
De onderscheiden kleuren verstrekken geen nauwkeurige datering; zij geven de voornaamste stijlvormen weer, die soms over meer dan één eeuw verspreid zijn.
Nauwkeurig is daarentegen de chronologie van de arceringen der grondplannen op schaal 1 :400.
Bijkomende gegevens aangaande de stijl vindt men in de tekst van de notities.
Kortheidshalve worden de dateringen aangegeven door een Romeins eeuwcijfer, aangevuld door A of B ter aanduiding van de eerste of tweede helft van de eeuw, of zo mogelijk door een der letters a, b, c, d wijzend op een bepaalde kwarteeuw . Het woord verdieping werd telkens gebruikt als synoniem van bouwlaag.
Elk volume bevat tot slot een korte bibliografie en een register der architecten (p. 460).
Het eerste volume behandelt - om uitsluitend praktische redenen - het bestuurlijk en gerechtelijk arrondissement Leuven, « testgebied » voor de provincie Brabant. De tekst werd opgesteld door een tweetalige werkgroep en in december 1967 voltooid.
| (3) | Cf. gebruikt systeem in « Nederlandse Monumenten van Geschiedenis en Kunst ». |