LOONBEEK (2 F)
* Parochiekerk St.-Antonius
Kleine, eenbeukige kerk in gotische stijl, gr.m. dagtekenend uit XV. Langsgevels geritmeerd door steunberen; vlakke hoofdgevel (ca. 1905) bekroond met een klokketorentje; koor uitlopend op een vijfzijdige absis. Witgekalkte bakstenen voorzien van een zandstenen plint en speklagen. Westgevel voorzien van een hoog, modern glasraam boven een nieuwe ingang (oorspronkelijk was Lg. vermoedelijk voorzien in de zuidmuur). Beuk overkluisd met een van houten bebording voorzien gewelf met zichtbare trekbalken.
Vrij diep koor met stucoverwelving uit XVIII bekostigd door de kasteelheren Van der Vorst (wapensteen). Uitbreiding van het gebouw na oprichting van de parochie (1874). Oorspronkelijke devotiekapel aan de noordzijde.
Bijgebouwen aan de zuidzijde (ter plaatse van de huidige sacristie) verbouwd in moderne tijden : verd. uit XVII (noordzijde).
Mobilair
Gotisch St.-Antoniusbeeld (noorderkapel);
Renaissancistisch getinte grafzerken (koor : 1546 en 1556-1559; beuk : 1569).
Voormalig kasteel der familie Van der Vorst
De heerlijkheid Loonbeek behoorde in XIV toe aan de familie van Wilren, en in XV aan de heren van Huldenberg; in het jaar 1500 verkocht Wouter van Huldenberg dit goed aan Kanselier Jan Van der Vorst; het toenmalige slot met zijn aanhorigheden zou haast volledig in de vlammen zijn opgegaan tijdens de godsdienstoorlogen. In 1663 werd Loonbeek verheven tot baronie ten gunste van Filips Van der Vorst; zijn nakomelingen verbleven er tot het einde van het Ancien Régime en emigreerden toen naar Duitsland. Na de Omwenteling volgden de verschillende eigenaars mekaar spoedig op, het kasteel bleef lange tijd onbewoond en werd na de eerste wereldoorlog
298
ontroofd van zijn mobilair; een gedeelte der gebouwen werd afgebroken en de grachten gedempt; heden gebruikt als pachthof.
Voorheen omgracht en gedeeltelijk ommuurd domein aan de Yssche. Een gedeelte van de omheiningsmuur van XVII voorzien van een monumentale, reeds classicistisch getinte inrijpoort met wapensteen der Van der Vorst's (kopie) bleef tot op heden bewaard. Tegen de muur aan de neerhofzijde, wagenhuis, bergplaats enz. in de vorm van een fraai pilasterportiek, bekroond met een hoog entablement; haakse stallingenvleugel in traditionele stijl. Op het voorhof, U-vorming kasteel van XVII, in traditionele bak- en zandsteenstijl, hoofdgebouw gevat tussen zijvleugels, elk voorzien van een uitstekende, vierkante hoektoren met ingesnoerde spits- en peerbekronďng. Gebogen zadeldakconstructies op sierlijke houten modillons. Aan de neerhofzijde, bak- en zandstenen risaliet met horizontaal gelede in- en uitzwenkende gevelbekroning uitlopend op een fronton en wapensteen van Karel Van der Vorst; jaartal 1724 op de makelaar. In 1830 werden de rechterzijvleugel en de beide torens gesloopt (linkertorenromp ten dele bewaard) en in 1870 werden de grachten gedempt.
Watermolen uit XVII-XVIII met schild der kasteelheren; traditionele stijl, doch aangepaste gevels.