8. AVERBODE. Abdij. Luchtopname van het zuidoosten.

Abdij van Averbode

Ca. 1125 gesticht door Arnold II, graaf van Loon. Op aanvraag van I.g. kwamen er zich te Averbode Norbertijnen vestigen uit de Antwerpse moederabdij van St.-Michiels.

De nieuwe, ca. 1135 bevolkte abdij, werd van het bisdom Luik afhankelijk verklaard. Eerste nederzetting bij de bestaande kapel die na zekere tijd uitgebreid en later volledig herbouwd werd.

Kloostergebouwen uit XIII (overblijfselen opgetekend in de noorder- en oostermuur van de kloostergang en gotische kelders onder de westerarm). Bloei en bouwperiodes :

in XIV : bewaard poortgebouw; gedurende XVI A (na brand van ca. 1450) : vernieuwing van de westgevel en het oostelijk gedeelte van de kerk, kloostergebouwen en aanhorigheden; belangrijke herstellingswerken : 15951604 (na de godsdienstoorlogen, voor de terugkeer van de abt en de kloosterlingen die zich tijdens de troebelen in het refugiehuis te Diest teruggetrokken hadden); tijdens XVII : nieuwe aanhorigheden, voorontwerp en uitvoering van de kerk; in de loop van XVIII; voltooiing van de kerk, aanpassing en uitbreiding der « klooster »-gebouwen. Moeilijkheden met het Régime onder Maria Theresia en Jozef II. De abdij werd opgeheven op 17 februari 1797 en verbeurd verklaard; roerende en onroerende goederen verkocht in 1798. Nadien werd overgegaan tot een systematisch leeghalen van sommige der gebouwen en het slopen van aanhorigheden.

Van 1822 af werden de abdijgoederen geleidelijk opnieuw aangekocht : Rome gaf de toelating tot hergroepering der kloosterlingen en de herinrichting van de abdij (1833); het jaar nadien werd opnieuw een abt verkozen: de herstellingswerken werden voortgezet tijdens XIX.

De kloostergebouwen werden door brand geteisterd in 1942 en nadien gerestaureerd en vernieuwd (zie situafienlan fig. II en fig. 8).

* Abdijkerk O.L.Vrouw (1)

Groots barokgebouw, dat het kloostercomplex beheerst. Opgetrokken uit zandsteen; ontwerp van de Antwerpse architect J. Van den Eynde (1664-1674) en niet van L. Fayd'herbe zoals vroeger wel eens beweerd. Interpenetratie van centrale en basilicale aanleg (zie Vlierbeek, Gent, Hanswijk); vierkante wester-« beuk », geflankeerd door vier hoge, uitspringende zijarmen, waartussen lage kwartronde kapellen voorzien werden; koor bestaande uit een lang schip met zijbeuken, uitlopend op een halfronde absis; hoge, afzonderlijk gebouwde toren om de eenheid van de kerk niet te verstoren en de voorgevel niet in het gedrang te brengen (fig. III). Smalle, verticaal gestructureerde voorgevel, kleurrijk door zijn materialen, verfraaid met woelige barokmotieven : gordelzuilen en zwaar beeldhouwwerk aan het portaal van 1672; bloemversiering aan de omlijsting en druiplijst van het glasraam; festoenen en schelpvulling aan de nis (H. Maagd) waarboven een zonnewijzer van 1670 gehecht werd; volutes, cartouches, toortsen en putti in de gevelopstand en de -top. Hiermede contrasteert de soberheid van het centraal volume (zonder koepel) en de eenvoud van het koor, waarvan het snelle ritme beklemtoond wordt door van volutes voorziene steunberen. Aan de noordkant een zware toren gedateerd 1700, waarop grote vlakken het reliëf van bepaalde details markeren; gekorniste dragende elementen en hoofdgestellen; lantaarn en peerspits met barokprofiel; afgeschuinde hoeken op de laatste verd. (cf. classicistische, landelijke kerken van Deurne. Molenstede en Schaffen).

10. AVERBODE. Abdij, gotisch poortgebouw.

Washuis (9) gedateerd 1623-1625. Twee verd. hoog langshuis met zadeldak en zijtrapgevels; traditionele stijl: kruisramen met dubbele ontlastingsboog overspannen door één grote; eenvoudig rondboogdeurtje.

« Pikkelpoort », gedateerd 1659 (muurankers) (10).

Drukkerij en hoeve : XX (11).