Boek InfoVoorbladInhoudAarschotAssentAttenhovenAttenrodeAverbodeBaalBabelomBegijnendijkBeisemBekkevoortBertemBetekomBierbeekBinkomBlandenBoortmeerbeekBosBoutersemBrakumBreisemBudingenBunsbeekButselDeurneDiestDormaalDrieslinterDuisburgEgenhovenEliksemErps-KwerpsEverbergEzemaalGaetGanspoelGeetbetsGelrodeGempeGlabbeek-ZuurbemdeGobbelsrodeGoetsenhovenGrazenGussenhovenHaachtHaasrodeHakendoverHalle-BooienhovenHeideHeidekantHelen-BosHerentHeverHeverleeHoegaardenHoeledenHogenHoksemHolsbeekHonsemHouwaartHuldenbergIJzerKaggevinneKapellenKeerbergenKerkomKersbeek-MiskomKessel-LoKiezegemKorbeek-DijleKorbeek-LoKortenakenKortenbergKortrijk-DutselKumtichKwerpsLaarLandenLangdorpLeefdaalLeuvenLindenLoonbeekLovenjoelLubbeekMeensel-KiezegemMeerbeekMeldertMelkwezerMesselbroekMiskomMolenbeek-WersbeekMolenstedeMosvinneNeerhespenNeerijseNeerlandenNeerlinterNeervelpNeerwindenNieuwrodeNopstalTieltOorbeekOplinterOpvelpOrsmaal-GussenhovenOssenwegOttenburgOud-HeverleeOutgaardenOverhespenOverwindenPapebroekPellenbergPuttebosRansbergRillaarRoosbeekRommersomRotselaarRummenRumsdorpSchaffenScherpenheuvelSint-Agatha-RodeSint-Joris-WeertSint-Joris-WingeSint-Margriete-HoutemSint-MartensSint-MartensSint-Pieters-RodeTervurenTesteltTieltTienenTildonkTremeloVaalbeekVeltemVertrijkVissenakenVossemWaanrodeWaasmontWakkerzeelWalsbetsWalshoutemWangeWebbekomWerchterWersbeekWespelaarWeverWezemaalWezerenWijgmaalWillebringenWilseleWinkseleWommersomZavelZichemZilverbergZoutleeuwLegendeAchterblad
Inventaris van het cultuurbezit in Vlaanderen Architectuur deel 1
R.M. Lemaire
vorigevolgende
55
24. DIEST. Luchtopname van de stad vanuit het zuidwesten.
24. DIEST. Luchtopname van de stad vanuit het zuidwesten.
56
VII. DIEST. St.-Sulpitiuskerk.
VII. DIEST. St.-Sulpitiuskerk.

DIEST (8 B)

Diest was eertijds met Antwerpen en Leuven verbonden door de Demer, die door de stad loopt.
Via de rivier werd de - vooral tijdens de gotische periode - in de vallei gewonnen ijzerzandsteen vervoerd. Zulks bezorgde de plaatselijke architectuur de enigszins flatteuse titel van « Demerschool »; kaai ter hoogte van de St.-Sulpitiuskerk.
Het ontstaan van de stad dateert vermoedelijk uit de vroege middeleeuwen. Het heerlijk kasteel, dat sinds X op de Warandeheuvel (park) stond, werd in 1512 verwoest.
In 1365 werd in een grote cirkel om de stad een omwalling opgetrokken met acht poorten en een dertigtal straten.
In XVI maakten de godsdienstoorlogen een einde aan de bloei van handel en lakennijverheid. De aanwezigheid te Diest van de Nassau's sinds 1499 gaf in 1580 aanleiding tot de plundering van de stad.
In het begin van XVIII werd Diest door de Fransen bezet. Volgens de opvattingen van Vauban werd een citadel gebouwd. De omwalling werd in 1705 gesloopt. De economie kende onder het Oostenrijks bewind een nieuwe bloei dank zij de wegenaanleg.
In 1835 werd een tegen Holland gericht fort gebouwd (omwalling met gracht, twaalf fronten, Leopoldfort en citadel) : tracé van de huidige ringlanen en bewaarde «Halve Maan». De stad breidt zich aan west- en zuid
57
zijden uit met woonwijken buiten de oude omwalling.
Het straalvormige middeleeuwse plan is in het centrum bewaard gebleven (fig. 24).
* St.-Sulpitiuskerk
(voormalige collegiale kerk)
Grote gotische constructie op de Grote Markt in het centrum van de stad; opgetrokken uit ijzerzandsteen van de Demervallei (behalve de toren); op verscheidene plaatsen onafgewerkt gebleven.
Lang basilicaal gebouw, met achter de toren drie beuken van zes traveeën, een hoog uitspringend transept en een drie traveeën diep koor, afgesloten door een veelzijdige absis (fig. VII).
De bouw van het koor werd in 1321 aangevat onder leiding van architect Pieter van Savoie, die enkel de grondvesten liet uitgraven. Hij ontwierp tevens een zeldzaam plan voor een koor, omringd door zuilen en een kooromgang, waaraan vijf grote transkapellen zouden gehecht worden; ietwat gedrongen in hun rechte delen zoals die welke aan de noord- en zuidzijde werden opgetrokken (bewaarde aanzetstenen). Dit grote koor, dat vooral gelijkt op dat van St-Père-sous-Vézelay in Bourgondië (XIII), werd niet volledig voltooid.
Merkwaardige opstand der afgewerkte delen met fraai gebeeldhouwde versie
58
25. DIEST. St.-Sulpitiuskerk. Westgevel.
25. DIEST. St.-Sulpitiuskerk. Westgevel.
ring van de opengewerkte galerijen, steunberen en wimbergen.
Het zuidelijke gedeelte werd einde XIV onder leiding van Henri de Gobertange gebouwd; het noordelijke gedeelte door Sulpitius Van Vorst en Jan Soers, pas in de loop van XV A.
Breed transept, met zware hoeksteunberen, die bovenaan een breed glasraam met tracering in Y-vorm en onderaan portalen insluiten : onvoltooid aan de noordzijde (misschien nog XIV); grondig gerestaureerd aan de zuidzijde.
Schepping in Brabantse gotische stijl, zonder kapitelen (maar met enkele grijnzende maskerkoppen) en met een triforium, dat de verticalen der andere registers voortzet.
Zuiderkruisarm door Jean de Stockem, architect van de kathedraal van Luik (1440-1445) en Jan Peters (1469); noorderdwarsarm 1450-1483, op mogelijk oudere substructuur.
1455-1503 : bouw der beuken door Jan Peters, Jan de Kessele, Jan Panis en meester Louys.
Groot schip op zuilen zonder kapitelen; triforium in de vensterverd. boven een kordon, dat de sokkels verbindt, waarop de ribben der gewelven rusten. Kapellen gevat tussen de steunberen, der zijbeuken, die telkens tussen de luchtbogen met zadeldaken afgedekt en van wimbergen voorzien zijn; flamboyante traceringen.
Van de toren werd enkel het zandstenen basement gebouwd door Willem de Visschere, architect van de stad Brussel, tussen 1503-1533. Zware onderbouw, die een enorme romp en bekroning laat veronderstellen, onhan
59
26. DIEST. St.-Sulpitiuskerk. Hoofdbeuk naar het koor.
26. DIEST. St.-Sulpitiuskerk. Hoofdbeuk naar het koor.
60
27. DIEST. St.-Janskerk. Ruine van het koor.
27. DIEST. St.-Janskerk. Ruine van het koor.
dig verbonden met het schip, versterkt met stevige steunberen, voorzien van nissen (zonder beelden).
Breed portaal verfraaid met rozenmotieven in half verheven beeldwerk en bekroond met een nis ingewerkt in een van soepele en flamboyante tracering voorziene balustrade; leien bedaking ter hoogte van de nok van de middenbeuk.
Binnenin, verticaliserende opstand volgens Brabantse stijl; blind traceerwerk. van de grond af oplopend door het triforium tot aan het stergewelf (fig. 25, 26).
Mobilair
Merkwaardig geheel o.m. :
Triptieken (einde XVI-begin XVII) in de kapel ten zuiden van het koor; retabel uit XVI in de vijfde noorderkapel; schilderijen uit XVII en XVIII in de zijkapellen; sporen van fresco's (laat-middeleeuws ?) in de vierde zuiderkapel;
Gotische- of renaissanceglasramen vooral deze in de noorderzijbeuk (1524 en XVI); Verscheidene beelden, van XV tot XVIII (St.-Martinus, St.-Niklaas, St.-Jan-de-Doper, St.Jacobus, St.-Anna, St.-Catharina, H.-Maria e.a.); tegen de zuilen grote witte beelden van veischillende materialen, van 1623 tot 1849;
Classicistisch hoofdaltaar (M. van der Vorst uit Antwerpen, 1726-1728); marmeren barokke zijaltaren (1700 en 1702); in de zuiderkooromgang renaissancealtaar gedateerd 1617; in de zuiderkruisarm, barokportiekaltaar van 1699; Koorbanken (1492-1493); sacramentstoren in renaissancestijl, op de balustrade gedateerd 1615; in de noorderkruisarm, renaissanceportaal; biechtstoelen en meubilair hoofdzakelijk in barok- en Louis XV-stijl; kansel (G. I. Kerrickx, ca. 1738).
* St.-Janskerk
(voormalige collegiale kerk)
Op een oud kerkhof staat de door gras overwoekerde ijzerzandstenen ruine van de St.-Janskerk.
In 1264 werd ze parochiekerk en van 1297 af collegiale kerk.
Tussen 1578-1580, tijdens de godsdienstoorlogen en inzonderheid bij de plundering van de stad in 1580 door
61
VIIII. DIEST. St.-Janskerk.
VIIII. DIEST. St.-Janskerk.
de prins van Oranje, werd de kerk verwoest.
Van de gotische constructie zijn enkel nog het koor en enkele muurgedeelten overgebleven, die het mogelijk maken het middeleeuwse plan opnieuw samen te stellen.
Het omvat achter een stevige toren, drie beuken van drie traveeën, een uitspringend transept met zware hoeksteunberen, een twee traveeën diep koor, afgesloten door een vijfhoekige absis en aan de noordzijde een oorspronkelijke sacristie (fig. VIII).
Het gebouw, waarin nochtans de noordzijbeuk uit XIII B werd behouden, werd einde XIII, of veeleer tijdens begin XIV (koor) en XIV B (beuk, zuidzijbeuk, transept en toren) volledig wederopgebouwd; Meester Hendrik van Tienen was er in 1396 nog aan het werk.
Mooie opstand van het koor, dat tussen de naar binnen uitspringende steunberen, door hoge, van blijkbaar maaswerk uit XIV voorziene twee- of drielichtvensters verlicht werd. Stenen gestoelte tegen de steunmuur onder de vensteropeningen.
Kruisribgewelven (aanzetstenen) waarvan de ribben rusten op ranke colonnetten, die van de grond af oplopen en met loofwerkkapitelen bekroond zijn.
Gelijktijdige, doch tijdens XV licht gewijzigde sacristie met traptorentje. Transept, dat aan de noord- en de zuidkant door een breed venster boven een steekboogportaal verlicht werd.
Ruime beuk op stevige zuilen zonder kapitelen (achter de toren).
Het transept en de beuken waren overwelfd.
De benedenverd. van de vroegere kloeke toren was door middel van een grote spitsboogarcade met het schip verbonden en was met een kruisribgewelf op fraaie gehistorieerde kraagstenen (bewaard aan de oostzijde) overkluisd (fig. 27).
62
28. DIEST. O.L.Vrouwekerk. Schip naar het westen.
28. DIEST. O.L.Vrouwekerk. Schip naar het westen.
63
* Parochiekerk O.L.Vrouw
Vermeld als slotkapel in 1211, verheven tot parochiekerk in 1253 en volledig ingewijd in 1288.
Gebouw opgetrokken uit ijzerzandsteen van de Demerstreek; belangrijk door zijn relatief vroege verwezenlijking in gotische stijl, getuigend van Bourgondische invloed. De plattegrond omvat sporen van een ingebouwde westertoren, drie beuken van vier traveeën, een uitspringend transept met rechth. kapellen en een rechte koortravee uitlopend op een absis (fig. IX).
Koor van ca. 1253 met twee registers van eenvoudige lancetvensters; kruisribgewelven (o.m. zesdelige), waarvan de ribben opgevangen worden door van onversierde kapitelen voorziene schalken die tot op de grond doorlopen. Oorspronkelijk geplande venstergang vóór de bovenlichten (cf. zuidergevel); tussen de uitspringende steunberen zijn nog Lombardisch getinte boogfriezen en lisenen aangebracht.
Transept op niet geprofileerde steunen, verstevigd door hoeksteunberen met afschuiningen. Overkluizing slechts voltrokken einde XIV (uitgewerkte wapenschilden op een sluitsteen) ter vervanging van de zesdelige gewelven. Late, vernieuwde venstertracering in de zijwanden. Kapellen overdekt met kruisribgewelven op zuiltjes; puntgevels voorzien van drielichtvensters; gewijzigd tijdens de oprichting van de aanpalende ruimten.
Beuken op sobere, met abacus afgedekte zuilen, gebouwd in de loop van XIII c. Gewelven hersteld kort na 1380; zeker oorspronkelijk voorzien (cf. de zuiltjes met conische kapitelen en de muraalbogen) doch pas uitgevoerd tijdens XIV B evenals de bakstenen gewelven der zijbeuken; vermoedelijk geplande luchtbogen tegen de steunmuren der bovenpartij. Gedrongen zijbeuken, met baksteen gerestaureerd begin XVII.
Twee, heden afgebroken portalen met zadeldak aanleunend tegen de eerste travee (bewaarde sporen van de overwelving). Indrukwekkende benedenverd. met hoge kruisribgewelven, gevat tussen twee smalle zijbeuken, als enig overblijfsel van de voormalige vierkante toren, waarvan de verd., na verschillende verminkingen, volledig verdwenen in 1612; versterking van het noordelijke massief tijdens XIV. Vlakke en sobere gevel doorbroken door een zandstenen roosvenster met geëvolueerd Maaswerk (restauratie ?); arduinen barokportaal op de imposten gedateerd 1777 ter vervanging van het gotische (druiplijst).
Restauratie van 1898-99, P. Langerock (fig. 28).
Mobilair
Weinig hoogstaande schilderijen (XVII en XVIII);
Barokaltaren (chronogram van 1758); orgelkast van 1828;
Koperen renaissancedoopvont (XVI A).
* Kloosterkerk St.-Barbara
of huidige Kruisheren en voormalige Augustijnenkerk
Barok gebouw opgetrokken uit bak- en ijzerzandsteen; werk aangevat in 1656 en beëindigd in 1664-1667. Eénbeukige ruimte van vier traveeën uitlopend op een nauwelijks uitspringend pseudotransept en een ondiep koor geflankeerd door een oostersacristie en lage bijbouwen. Een speels klokketorentje met knobbelspits bekroont de koorkap. Grote rondboogvensters met uitspringende sluitsteen en waterlijst; ingedrukt kruisribgewelf op met caissons versierde gordelbogen; eenvoudige en vrij banale opstand in de zijmuren.
Westergevel alleen verrijkt met vrij vlakke, niet gebeeldhouwde, architectonische elementen hoofdzakelijk bestaande uit een traveeënindeling door middel van pilasters opgesteld in kolossale orde (gerestaureerd in 1896); axiaal barokportaal met onvolledig chronogram (jaartal 1724 ?); groot glasraam onder een hoog gebogen fronton geflankeerd door twee volutes.
64
IX. DIEST. O.L.Vrouwekerk.
IX. DIEST. O.L.Vrouwekerk.
65
29. DIEST. Begijnhof in vogelvlucht vanuit het westen. Op de voorgrond het voormalige leprozenhuis.
29. DIEST. Begijnhof in vogelvlucht vanuit het westen. Op de voorgrond het voormalige leprozenhuis.
Mobilair
Altaren (hoofdaltaar van. Averbode door P. Verbruggen. 1651) en biechtstoelen ín baroken Louis XV!-stijl (laatste bij de zuideringang door Vasseur uit Antwerpen, 1798).
Allerheiligenkapel (Allerheiligenberg) Neoclassicistisch gebouw van 1854 ter plaatse van een vroegere barokkapel (ingemetste gevelsteen met jaartal 1658).
Mobilair
Kruisafneming (ca. 1700 ?);
Barokke en folkloristische houtsculpturen (XVI à XVIII) houten bas-reliefs op het doxaal, 1761-1763;
Louis XV-communiebank (midden XVIII); koorhek (1762); neoclassicistisch altaar (XIX).
Kapel van O. L. Vrouw-van-Bijstand
(D. Alenuslaan)
Klein neoclassicistisch gebouw (ca. 1800) vervanging van een verdwenen kapel van 1645 (jaartal in gesmeed ijzeren hek van de deur).
Mobilair
Altaar (XVIII) en beelden, die tot de volkskunst behoren (XVII).
* Begijnhof
Sedert 1245 vestigden verscheidene begijnen zich buiten de vesten van de stad, op het grondgebied van Webbekom. Arnold IV, heer van Diest, kocht dit terrein af van de abt van Sint-Truiden en voegde het bij zijn heerlijkheid in 1253-54. Pastoor Niklaas Esch liet ca. 1550 de bestaande lemen huisjes afbreken, en het geheel opnieuw aanleggen volgens schaakbordschema met kerk, plein en infirmerie als middelpunt; de begijnenwoningen en conventen werden langzamerhand herbouwd van bak- en zandsteen met verwerking van ijzerzandsteen. Mooi en goed bewaard homogeen ensemble
66
in traditionele stijl; huizen uit XVII en XVIII veelal gedateerd door middel van muurankers, gesinterde bakstenen of opschriften; fraaie barokke deuren bekroond met rijk versierde nissen (volutes, leder- en rolwerk, festoenen en vaak ín situ bewaarde beeldjes van de beschermheilige) (fig. 29).
Traditioneel poortgebouw, met monumentale en rijk gebeeldhouwde zandstenen barokpoort aan de Begijnenstraat : korfboog geflankeerd door twee gordelzuilen op neuten; gekornist hoofdgestel met opschrift « BESLOTEN HOF / COMT IN MYNEN HOF / MYN SUSTER BRVIT / 1671 » bekroond met een met schelpmotief versierde nis, (barok O.L.Vrouwebeeld) gevat tussen gecontourneerde klauwstukken, festoenen, putti en een sterk geprofileerde waterlijst; fraaie, houten makelaar in dezelfde uitbundige Rubensiaanse stijl. Aan de hofzijde, ijzerzandstenen korfboogarcade en kleine baroknis met de patroonheilige.
Begijnhofkerk St.-Catharina
Van de oude kapel. gebouwd ca. 1265, blijft niets meer over, in XIV werd ze vervangen door de huidige gotische kerk, opgetrokken uit ijzerzandsteen en samengesteld uit drie beuken van zes traveeën (ca. 1318), een hoog, weinig uitstekend transept (ca. 1345) en een koor van één travee en zevenhoekige absis (ca. 1329), vermoedelijk door Francon « de Lintris ». Aan de noordzijde, kleine sacristie gelijktijdig met het koor gebouwd; aan de zuidzijde, sacristie in traditionele stijl (XVI of XVII). Onversierde gevel, geritmeerd door steunberen met steile afschuining; axiale ingang met vlak timpaan op deurposten van gekoppelde zuiltjes; hoog venster als enige rechtstreekse verlichting van het schip.
Pseudo-basilicale opstand van de beuken, gedragen door ranke zandstenen zuilen (basement gelegen onder de met 1,30 m opgehoogde vloer); korfboogtongewelf van stucwerk in rococostijl (XVIII c) in de plaats van het houten spitstongeweff; eerste travee vroeger gescheiden door een scheiboog.
Zijbeuken, oorspronkelijk overkluisd met klimmend gewelf met rechtstreekse verlichting; in de derde travee twee heden dichtgemetselde portalen onder een oculus (vandaar de huidige muuropening). Transept bekroond met een leien dakruiter en versterkt door meer versierde steunberen, voorheen overkluisd zoals de beuk en het koor; hoge glasramen ín de zijpuntgevels boven de portalen die in XVIII werden afgesloten; ronde traptoren ingewerkt in de noordoostelijke hoek.
Tegen de dwarsarmen, kleine, fraaie barokportalen, toegevoegd tijdens XVII. Koor met stucwerk bekleed in XVIII; geëvolueerde venstertracering (gedeeltelijk toegemetse(d}; geplande overwelving, te oordelen naar de schalken in de hoeken der absis.
Mobilair
Verscheidene schilderijen in min of meer goede staat (XVII en XVIII);
Barokaltaren uit XVII (fragmenten in de zijbeuken, met opnieuw gebruikte beelden) ; in de beuken balustrade uit dezelfde periode en barokpreekstoel door J. Mason, 1671 (gemerkt op eerste trede).
Voormalige Infirmerie,
(heden Cultureel Centrum)
Ruim complex behorend tot de traditionele bak- en zandsteenstijl van XVI en XVII (verwerking van ijzerzandsteen). In zijn huidige toestand doet het zich voor als een groot langwerpig gebouw, waarop verscheidene volumes staan ingeënt; één hiervan, de kapel (XVI) bestaat uit een vrij kleine, rechth, ruimte uitlopend op een driezijdige absis met ogiefvenster in de koorsluiting: stucplafond gedateerd 1773 (?); sporen van de dichtgemetselde spitsboogarcade waardoor de kapel vermoedelijk ín verbinding stond met de grote ziekenzaal; Lg. bestond oorspronkelijk uit één grote en hoge ruimte onder de ziende bekapping.
67
30. DIEST. Begijnhof, Voormalige infirmerie met kapel.
30. DIEST. Begijnhof, Voormalige infirmerie met kapel.
68
31. DIEST. Begijnhof. Engelenconvenstraat nr. 16. Detail van een deur (1636).
31. DIEST. Begijnhof. Engelenconvenstraat nr. 16. Detail van een deur (1636).
Inwendig sterk verbouwd en aangepast; blijkbaar ca. 1800, toen de instelling in het bezit kwam van de stedelijke autoriteiten en ingericht werd als burgergodshuis. Recenter bouwopschrift in de voorgevel, met jaartallen 1651-1915, het laatste wijzend op een ingrijpende, uitwendige restauratie (fig. 30).
Conventen
De onbemiddelde begijnen verbleven er in gemeenschap. Het Engelen Convent, Engelenconventstraat 15, « 1642 gesticht door den Eerw. Heer A. Renier. Bonen pastoor van Lummen », gewijzigd venster gedateerd 1767.
Het Apostelenconvent, Infirmeriestraat nr. 1-2, gedateerd door verankering A O 1662, en 1653; kruisvensters en
32. DIEST. Begijnhof. Nis boven een deur (1652).
32. DIEST. Begijnhof. Nis boven een deur (1652).
fraaie barokrondboogdeur met rechth. omlijsting en vlechtmotieven in de zwikken.
Heilige Geestklooster, Kerkstraat nr. 16-18, XVII (mogelijk met inbegrip van het huis H. Geeststraat nr. 2 (1618).
Gedateerde Huizen
ENGELENCONVENTSTRAAT
Nr. 7: 1639 (nis met H. Stephanus),
Nr. 9: 1639 (nis St.-Denijs);
Nr. 10 : 1648 (nis H. Norbertus), (PI. II);
Nr. 16 : 1636 (nis H. Adriana (fig. 31);
Nr. 26 : 1663 (nis H. Rosalia).
H. GEESTSTRAAT
Nr. 2: 1618 (muurankers);
Nr. 3: 1713 (idem);
Nr. 11 : 1752 (idem);
Nr. 15: 1766 (idem);
69
Kaart 2. Plattegrond van DIEST
Kaart 2. Plattegrond van DIEST
70
Nr. 17: 1741 (idem);
Nr. 21 : 1670 (idem);
Nr. 28: 1(6)52 (verankering), (fig. 32).
KERKSTRAAT
Nr. 6, 8: 1663 (muurankers);
Nr. 25: (bouwopschrift : IHS ANNO 1664 (boven de deur).
KRAAIENNESTSTRAAT
Nr. 13 heeft St.-Antonius als beschermheilige.
Nr. 15. Huis St.-Ignatius.
Voormalig Bogaardenklooster
(Begijnenstraat, nr. 12-14)
Een groep begaarden vestigde zich ca. 1268 in de Begijnenstraat; een klooster als dusdanig werd pas ingericht in 1281, onder de bescherming van Jan I van Brabant; aanvankelijk was er geen kapel voorzien en volgden ze de godsdienstige oefeningen eerst in de Begijnhofkerk, later in de O.L. Vrouwekerk, tot ze tenslotte over een eigen kapel beschikten (einde XV-begin XVI). Tijdens de Franse Omwenteling werden de kloosterlingen eind 1796 verdreven; hun gebouwen werden later verkocht en beurtelings (op verminkende wijze) gebruikt als katoenspinnerij, college, en kazerne; tenslotte onderverdeeld in privé-woningen. Bewaarde langshuizen met twee verd. en zadeldak uit XVII (?). Zijgevel met vlechtingen en schouderstukken. Aanpassingen uit XVIII B : steekboogvensters en -deur met tussendorpel in de zijgevel.
Cementpleistering en beschildering uit XIX en XX.
Klooster der Grauwzusters of St.-Annadaal
(Grauwzustersstraat nr. 20)
De instelling was oorspronkelijk gevestigd in een woning gelegen bij het huidige klooster. In 1439 en 1527 erfde ze twee huizen en in 1553 de omliggende gronden. Twee jaar later verkreeg ze de toelating een kapel op te richten.
Het ensemble werd verkocht tijdens de Franse Revolutie; de zusters keerden echter terug in 1807.
Heden tehuis voor zwakzinnigen.
De huidige gebouwen vertonen sporen van een grondige aanpassing tijdens XIX. Sommige gedeelten echter werden beter bewaard.
Omheiningsmuur van bak- en zandsteen. In de Vestenstraat bouwopschriften 1641 en 167(1) ? aangeduid door middel van gesinterde baksteen in overigens verbouwde gedeelten.
Aan de westzijde, barokportaal, in de zwikken gedateerd : S. ANNEN DAEL / ANNO 1660; zijgevels met schouderstukken en muurvlechtingen; grote rondbooginrijpoort met uitstekende sleutel en imposten, ingeschreven in een rechth. en geflankeerd door pilasters met composietkapitelen; gebroken fronton en nis gevat tussen twee kleine volutes.
Naast deze poort, kleine rondboogdeur met uitspringende diamantkop-sluitsteen en -imposten. In dezelfde muur is een kleine met ijzerzandstenen fronton bekroonde nis ingewerkt. Herstelde sokkel; toegemetselde inrijpoort; grondige verbouwingen aan het aanpalend gebouw waarvan de kern behoort tot de traditionele stijl.
Kapel opgetrokken dwars op de Vestenstraat, op de gevel gedateerd 1617; puntgevel met muurvlechtingen. Nog gotisch geïnspireerd gebouw : spitsboogvensters (dichtgemetseld) in de langsgevel. Inwendig volledig aangepast in de loop van XIX.
Mobilair
Schilderijen naar Rubensiaanse traditie (XVIII);
Barokmeubilair : altaar, kansel, orgelkast (id.).
Kloostergebouw. Oostervleugel voorzien van twee topgevels met muurvlechtingen en schouderstukken. Muren verlaagd en later verhoogd. Westervleugel, aan de bínnenplaatszijde gedateerd 1647 op een dakvenster en 1662 op een opnieuw gebruikte impost. Traditionele bak- en zandsteenstijl. Talrijke ter plaatse bewaarde stijlen in overigens verbouwde gevels; dubbele ontlastingsbogen aan de binnenplaatszijde en kruisvensters op de bovenverd. Eén dakvenster met steekboograam uit XVIII.
71
PI. II. DIEST. Begijnhof. Baroknis boven de ingangsdeur van een aan St. Norbertus toegewijde woning.
PI. II. DIEST. Begijnhof. Baroknis boven de ingangsdeur van een aan St. Norbertus toegewijde woning.
72
73
Voormalig klooster der « Lorreinoozen »
(M. Theysstraat nr. 70)
Huidige brouwerij « Het Hoefijzer ». Gebouw der zusters levend volgens de orde van St.-Augustinus en afkomstig van Lorreinen (vanwaar hun naam). Ze zouden zich pas in 1645 te Diest gevestigd hebben om er een kostschool voor jonge dames te besturen. In 1697 zouden ze reeds de stad verlaten hebben. Kern van de huidige gebouwen mogelijk opklimmend tot XVI of XVII. Bakstenen constructie met vier verd. op ijzerzandstenen sokkel; zadeldak; linkerzijpuntgevel voorzien van schouderstukken en vlechtingen, rechter in stijlen regelwerk. Neoclassicistische inrijpoort; met stucwerk versierde vensteromlijstingen in de bepleisterde gevel.
Voormalig klooster van Mariëndaal
(Mariëndalstraat)
(Heden Alexianenklooster)
Stichting uit begin XV door Jan Rumelants ten gunste van de Kanunnikessen van St.-Augustinus : afgestane gronden, gelegen tussen de Rozengaard, St.-Jansveld en de huidige Mariëndalstraat. Gebouwen gedeeltelijk geplunderd en verwoest tijdens de godsdienstoorlogen (ca. 1588). Geleidelijke heropleving en bloeiperiode in XVII, tot de opheffing van het klooster en verbeurdverklaring der goederen in 1796; de Zusters vluchtten naar Nederland en vestigden zich in de omgeving van Eindhoven. Sterk beschadigde en bouwvallige kloostergebouwen aangekocht door de Cellebroeders ca. 1850. Bewaard gebleven is de zuidoostelijke vleugel, gedateerd 1672 (muurankers). Overigens bijgebouwen en kapel uit XIX. Voormalig abdiskwartier (Mariëndalstraat nr. 42) heden particuliere woning; kern uit XVII; sporen van kruisvensters in de rechterzijgevel uitgebreid en voorzien van nieuwe gevels einde XVIII. Latere aanpassingen. Bijbouw daterend van 1765 (muurankers) voorzien van steekboogramen- en deur met zandstenen omlijsting en sluitsteen.
Voormalig Minderbroedersklooster
(M. Theysstraat nr. 6)
De aanwezigheid van de orde in Diest zou teruggaan tot begin XIII : een vermelding laat een reeds volledig ingericht klooster veronderstellen in 1232; de jonge orde genoot de steun van de heren van Diest : velen wensten begraven te worden in de Minderbroederskerk.
Ca. 1450 en vlg. werd een nieuwe kerk opgericht; ca. 1580 werd deze sterk beschadigd en de kloostergebouwen werden geplunderd en verwoest (godsdienstoorlogen). Herstellingswerken tussen 1592 en 1606. Tijdens XVII en XVIII werd de kerk aanzienlijk verrijkt met barokmobilair (talrijke schenkingen). Het ensemble werd in 1797 als nationaal goed verkocht aan burger Pirolet die de kerk en de meeste gebouwen liet slopen.
Overgebleven zijn de volgende delen : De bovenaan met klimop overwoekerde kloosteringang, gedateerd ANNO 1762 boven de rondbooginrijpoort die voorzien is van een geprofileerde zandstenen omlijsting met uitspringende sleutel en imposten en die geflankeerd is door pilasters met Franse voegen. Erboven, zandstenen rondboognis, gemarkeerd door een uitspringende kroonlijst en fronton; St.Jansbeeldje (Brabantse gotische stijl, ca. 1500). Het heden gecementeerde dubbel huis met twee verd. en zadeldak dagtekenend uit XVIII B, zou vermoedelijk eveneens deel uitgemaakt hebben van het kloostercomplex.
St.-Elisabethsgasthuis
Voormalig St.-Eligiusgasthuis
(Koning Albertstraat nr. 12-18)
Het oudst vermelde gasthuis van de stad werd in 1203 gesticht door Arnold, heer van Diest, op het grondgebied van Webbekom; het bleef in gebruik tot XV. Het « grote gasthuis », oorspronkelijk toegewijd aan St.-Eligius werd in 1250 opgericht en in het bezit gesteld van de goederen van de oudste instelling. Ca. 1526 werd het nieuwe ziekenhuis gedeeltelijk herbouwd; in 1568 besloten de magistraten het en
74
semble volledig wederop te richten. Het huidige complex omvat de klooster- en hoevegebouwen uit XVII, een kapel uit XVIII, en het ziekenhuiscomplex herbouwd door het stadsbestuur tijdens XIX b-c.
Kapel
Eerste bidplaats opgetrokken kort na de stichting van het gasthuis; volledig wederopgebouwd in 1780.
Eénbeukige ruimte, van drie traveeën afgedekt met een van stucversiering voorzien tongewelf op gekorniste kroonlijst. Steekboogramen met bakstenen omlijsting en uitspringende sleutel van zandsteen aan de straatzijde.
Zadeldak gemarkeerd door een leien klokketorentje met ingesnoerde spits.
Mobilair
Schilderijen uit XVI en XVIII, o.m. een Piëta in renaissancestijl;
Gotisch O.L.Vrouwebeeld (XVI) en een aantal houtsculpturen met folkloristische inslag (XVII en XVIII);
Barok en Louis XVI-meubilair (XVIII).
Twee verd. hoge kloostergebouwen in traditionele bak- en zandsteenstijl (met gebruik van ijzerzandsteen), rondom een kleine, vierkante binnenplaats. Zuidvleugel gedagtekend 1644 op de sluitsteen van de fraaie rondboogdeur en 1662 boven een kelderraampje; uitspringende sokkel; kruisvensters met dubbele ontlastingsbogen in de voorgevel en met strek in de achtergevel; muizetandkroonlijst. Westvleugel aan de neerhofzijde gedateerd 1643 boven de brede segmentboogdeur van zandsteen. Noordvleugel met bouwopschrift 1682; overhoekse muizetandlijst. Oostvleugel aan de binnenplaatszijde uitgebreid met een lagere bijbouw; kapel aan de straatzijde.
Vrij goed bewaard ensemble, doch gewijzigde vensteropeningen (o.m. verwijdering der kruiskozijnen) (fig. 33).
Hoevegebouwen
Uitziende op het neerhof. Bewaarde stallingenvleugel in traditionele stijl, XVII-XVIII: sporen van kleine venstertjes en rondboogdeuren.
33. DIEST. Voormalig St.-Elisabethsgasthuis. Barokdeur (1644).
33. DIEST. Voormalig St.-Elisabethsgasthuis. Barokdeur (1644).
Overigens vernieuwde gevelordonnantie.
Links van dit gebouw, in de bakstenen omheiningsmuur, grote ijzerzandstenen rondbooginrijpoort, onder de overhoekse mtaizetandlijst gedagtekend M.V.B. 1667.
Overige gebouwen gesloopt.
Neoclassicistisch ziekenhuis; drie vleugels met gevelstenen voorzien van de volgende bouwopschriften : « CONSULE G.F. VAN DEN HOVE AEDIFICATUM AO MDCCC XXVI », « 1851 PETERS LOWEI » en « M. THEYS 1869 ». Gevels in de Koning Albertstraat verbouwd of herbouwd omtrent hetzelfde tijdstip. Sporen van ijzerzandstenen speklagen en raamposten bewaard in nr. 16, en barok getinte, zandstenen dakvenster in nr. 14.
75
* Stadhuis
Eerste vermelding van een Schepenhuis in 1337; het was gelegen op een korte zijde van de Grote Markt, bij de St.-Sulpitiuskerk, aan de westzijde aanleunend tegen de « Hofstadt » (1).
Oorspronkelijk bestond het uit drie gebouwen : in het midden het eigenlijke Schepenhuis omgeven door de « Rentemeesterij » en « De Noord », Lg. in minder verzorgde bouwtrant.
Van het middeleeuwse gebouw resten nog de kelders (XIV b); zes van uitgewerkte sluitstenen voorziene kruisribgewelven waarvan de geprofileerde ribben in een kapiteelloze bundelpijler tot op de grond doorlopen. Brede deur met mijtervormige latei, geflankeerd door zuiltjes en gemarkeerd door een uitstekende, geprofileerde lijst; drie- en vierpasmotieven in de zwikken. Aanpalende kelders van het voormalige « Hofstadt » aangepast tijdens de oprichting van het huidige stadhuis. Het geheel was in bouwvallige toestand bij begin XVIII; aanvankelijk werd overwogen alleen « De Noord » af te breken doch in 1723 werd beslist de overige gebouwen eveneens te slopen en een nieuw stadhuis op te richten.
In 1724 kreeg G.I. Kerrickx deze opdracht. Aanvang van het werk in 1726; ruwbouw voltooid in 1728 (muurankers op het fronton), doch algehele afwerking pas voltrokken in 1731. De vroegere kelders werden opnieuw gebruikt voor de onderbouw. Negen traveeën lang classicistisch gebouw met verhoogde begane grond en bovenverd., opgetrokken uit baksteen met verwerking van kalkzandsteen en blauwe hardsteen. Naar Frans voorbeeld ritmeren vlakke kolossale pilasters de traveeën; middelste vijf gemarkeerd door een breed fronton met ingeschreven stadswapen en jaartal 1728. Kruisvensters met vlakke omlijstingen van arduin. Tot de latere wijzigingen zouden de twee schouderboogdeuren en de bel-etage-deurvensters van de derde en zevende traveeën behoren. De binnenhuisinrichting werd veelal veranderd en aangepast tijdens XIX. Ensemble verminkt door de nieuwe pui met opzichtige trap (1948).
Restauratie van de gotische onderbouw en inrichting als stedelijk museum (1957).
* Lakenhal
Sedert ca. 1260 bezat het gilde der Lakenhandelaars een eerste, voorlopig « Lakenhuys » gelegen tegenover de St.-Sulpitiuskerk. In 1346 werd de opbouw aangevat van de huidige hal : gevelsteen met bouwopschrift INCEPTA EST I(S)TA HALLA / ANNO MCCCXLVI voorheen ingemetseld in de noordergevel (heden bewaard in het Stedelijk Museum). Het gebouw geraakte in onbruik einde XVII toen de lakenhandel in deze stad volledig uitgestorven was. Beurtelings als slachthuis, school en thans als tentoonstellingsruimte en muziekschool gebruikt.
Negen traveeën lang en vijf traveeën breed gebouw opgetrokken uit ijzerzand- en zandsteen. Sokkel afgezet met velling. Langsgevels geritmeerd door zeven korfboogvensters en twee spitsboogvenstprs (aan de uiteinden) tussen ijzerzandstenen steunberen met neuslijst en afschuiningen; kroonlijst op klosjes.
Rondboogvenstertje uit XIX. Best bewaarde en rijker versierde dwarsgevel aan de F. Moonsstraat; ijzerzandsteenbouw verrijkt met zandstenen speklagen en boogstenen (afwisselend met hoofdmateriaal).
Traveeën gemarkeerd door minder zware steunberen, doch kloeke overhoekse steunberen aan de uiteinden; bewaarde stomp van een waterspuwer aan de zijde van de Hallestraat. Telkens onder een consooltje, spitsboogvensters met hoge afzaat; gelijksoortige deur afgezet met een scheppend hol profiel. Gordellijst aangewend als druiplijst boven de deur en de vensters. Kroonlijst op van bloemmotief

(1)
Een overblijvend gedeelte uit XV werd pas kort na 1874 afgebroken.
76
voorziene klossen. Gotisch - doch blijkbaar later - baldakijntje boven een ondiepe heiligennis.
Wijzigingen van twee vensters in de loop van XIX; verweerde ornamenten. Oorspronkelijk gelijkaardige gevel aan de zijde van de Scholenstraat, twee overblijvende dichtgemetselde spitsboogvensters aan de rechterzijde. Overigens verminkt tijdens XIX en XX.
* Windmolen (bij de Halve Maan) Onderkruiertype met vierkante houten romp; zadeldak en bewaarde wieken; overgebracht uit Assent (Mierenberg).
GRAANMARKT-1
Nr. 1. « Het Korenhuis -, voormalige eigendom der Nassau's. Het gebouw (XVII ?) vertoont heden een bak- en zandstenen gevel uit XVIII B. Rechth. vensters en deur met natuurstenen omlijsting; hoekstenen, dakvenster bekroond met een fronton boven de geprofileerde daklijst. Vensteropeningen gewijzigd (dichtgemetseld of vergroot) in de zijgevel.
Nr. 2. Rijhuis m traditionele stijl (XVII ?) met sporen van kruisvensters in de heden beschilderde gevel. Op ingrijpende wijze verbouwd en met één verd. verhoogd.
Nr. 9-11 (ertussen). Poortgebouw met lobgevel van de voormalige herberg « De Langen Wagen >>; jaartal 1735 boven het venster. Herstellingen uit XX.
* Nr. 20-25. Voormalige residentie van de Prins van Nassau. Voormalig complex huis, waarvan tot op heden een ruim traditioneel dwarsgebouw van bak- en zandsteen ui; XVI a bewaard werd. Drie verd. hoog huis met trapgevel, Lg. gemarkeerd door vijf gordellijsten en voorzien van drie kleine venstertjes, waarvan één voorzien is van een wapensteen met schild der Nassau's.
Hoge vensters, voorheen voorzien van kruiskozijnen, overspannen door één enkele ontlastingsboog op de benedenen dubbele ontlastingsbogen op de bovenverd.
Aanleunend tegen een langsgevel, achtzijdig traptorentje verrijkt met regelmatige speklagen van zandsteen; rechth. venstertjes op elke zijde van de hoogste verd.; pyramidale dakbekroning.
Rechtervleugel afgebroken op een niet nauwkeurig bepaald tijdstip. Aan de linkerzijde, laagbouw voorzien van twee deuren; grote korfbooginrijpoort op de boogstenen gedateerd ANNO M. 1695; steekboogdeur met tussendorpel uit XVIII B. Tenslotte, dwarsgebouw met steil zadeldak; puntgevel voorzien van muurvlechtingen; grondig gewijzigd in de loop van XIX, vnl. op de begane grond (fig. 34).
GROTE MARKT - 2
* Nr. 3. Bak- en zandstenen dwarshuis, dagtekenend van ca. 1700. Restauratie, grondige aanpassing en winkelpui, ca. 1960.
Nr. 4. Dwarshuis met twee verd. en klokgevel door middel van gesinterde baksteen gedateerd 17... Bak- en zandsteenbouw aansluitend bij de traditionele stijl; sporen van kruisvensters. Gevel gerestaureerd en winkelpui verbouwd ca. 1960.
* Nr. 6. « !n Den Zoeten Inval ». Dwarshuis met twee verd. en barokke halsgevel, (op imposten van het rondbooglaadvenster) gedateerd : ANNO 1711, opschrift I. E. R. / D. D. M. Bak- en zandsteenbouw. Vrij sterk gewijzigde voorgevel op de bekroning na; trapschouderstuk voorzien van voornoemd laadvenster tussen twee met gesinterde bakstenen omlijste oculi; uitspringende gordellijst en volutehals uitlopend op spiegelboogvormig topstuk met siervaas. In de zijgevel (Schotelstraat) : rechth. deurtje met gestrekte latei rustend op kwartronde consoles, en een oculus.
Nr. 7. Brede, verbouwde voorgevel, ten dele opgetrokken voor een dwarshuis in leembouw uit XVI (7)_ Puntgevel. en zadeldak met steile helling nog zichtbaar in de Cabaretstraat.
Nr. 9. « De Valk >>, voorgevel uit XIX met recentere winkelpui (mogelijk oudere kern).
Nr. 10. « Het Voske ». Langshuis twee verd. uit XVII, afgedekt met een tiche
77
34. DIEST. Graanmarkt. Voormalige residentie der Nassau's
34. DIEST. Graanmarkt. Voormalige residentie der Nassau's
len zadeldak. Voorgevel aangepast einde XVIII o.m. rechth. vensters met classicistische inslag op de bovenverd. Gelijkvloerse verd. verbouwd tijdens XIX en XX.
* Nr. 11. « Het Haasken ». Drie verd. hoge trapgevel uitlopend op een driehoekig fronton, dagtekenend van 167(3 ?) (muurankers). Traditionele bak- en zandsteenstijl, kruisvensters, speklagen ; gesculpteerd naambord boven het middenvenster van de begane grond. Grondig gerestaureerd ca. 1950.
Nr. 12. « De Violette ». Classicistisch getinte « penantengevel » met bouwopschrift : M.T.K. 1808 op de linkerdeurstijl. Met zandsteen beklede begane grond geritmeerd in drie pilaster-portiektraveeën. Voorheen bepleisterde bovenbouw van baksteen, met dieperliggende rechth. vensters voorzien van uitstekende vensterdorpelt die op gegroefde consooltjes rusten.
* Nr. 13. « De Roos ». Dwarshuis uit XVI met vernieuwde voorgevel uit XVIII B. De zijgevel (Cabaretstraat) vertoont laat-gotische elementen (dichtgemetselde kruisvensters onder een doorlopende waterlijst op de benedenverd.) naast fraaie renaissanceornamenten : zandstenen medaillons met geïncrusteerde profielen en balusters op de hoogste verd. Bak- en hardstenen voorgevel, twee en half verd. hoog, afgezet met vlakke hoekpilasters onder een uitstekende kroonlijst; hoog volute-schouderstuk gemarkeerd door een gordellijst die het beloop van het laadvenster volgt; inzwenkende, door twee siervazen gecantonneerde hals uitlopend op een driehoekig fronton met siervaasbekroning. Steekboog
78
35. DIEST. « De Roos ». Detail van de zijgevel in de Cabaretstraat.
35. DIEST. « De Roos ». Detail van de zijgevel in de Cabaretstraat.
vensters met arduinen omlijsting en geknikte boogdeur voorzien van een volute-sluitsteen; hoofdvenster van de bel-etage voorzien van een sierlijke, gesmeed ijzeren borstwering met uitgewerkte « roos » als centraal motief (fig. 35).
Nr. 14. Smal dwarshuis met drie verd. voorzien van een voorgevel uit einde XVIII. Classicistich getinte benedenverd. met zandstenen bekleding ; rechth. deur met geprofileerde stijlen uitlopend op gegroefde en van trappen voorziene consoles die de uitstekende kroonlijst dragen.
Nr. 15. Hoekhuis met drie verd. en voorgevel van classicistische strekking uit einde XVIII. Rechth. vensters, voorzien van een sluitsteen op de bovenverd. Gemarkeerd risaliet : rechth. voordeur bekroond met een hoofdgestel en bel-etagevenster onder een geprofileerde druiplijst; gekorniste daklijst (recente goot en dakkapel). Verbouwde benedenverd. uit XX.
Nr. 16. Dwarshuis uit XVII (?) aangepast en verbouwd tijdens XVIII en XIX. Recente winkelpui.
Nr. 17. Ouder dwarshuis met zandstenen voorgevelbekleding uit einde XVIII. Aangepaste dakvorm na het afbreken van de gevelbekroning. Rechth. vensters met ietwat uitstekende vlakke omlijstingen; geprofileerde kordonbanden ter accentuering van de horizontale geledingen, en hoofdgestel naar classicistisch voorbeeld. Gootlijst en winkelpui uit XX.
* Nr. 18. «De Gulden Boomen » en « De Korenbloemen ». De twee dwarshuizen uit XVII werden in 1745 (bouwopschrift in het driehoekig fronton) voorzien van één vernieuwde voorgevel van vijf traveeën en ten dele afgedekt met een leien schilddak met twee zijdakkapellen. Drie verd. hoog gebouw van baksteen, zandstenen sokkel, oplopende « hoekbanden », vlakke ietwat uitspringende vensteromlijstingen en geprofileerde kroonlijst. Drie van de vijf traveeën worden bekroond met een driehoekig fronton, opgesmukt met de in reliëf uitgehouwen huissymbolen, ingewerkt in een licht asymmetrisch en rijk versierd rocaillemotief.
Nr. 19-20. Voormalige herberg « De Haan». Groot langshuis uit XVI-XVII, oorspronkelijk twee verd. hoog, behorend tot de traditionele bak- en zandsteenstijl (sokkel met afschuining, hoekkettingen, speklagen en voorheen kruiskozijnen) rechth. deur met geprofileerde stijlen, ten dele origineel. Laat-gotische hoeknis met baldakijntje. Verhoogd met één verd. en nieuwe bedaking : XIX. Gelijktijdige bijbouw met rondbooginrijpoort voorzien van een halfronde druiplijst en bekroond met een fraai houten Louis XVI-dakvenster XVIII d. Aanpalende gevel uit XVIII B; ijzerzandstenen sokkel en steekboograamomlijsting op de begane grond, steekboogvensters en oculi afgezet met baksteen.
Nr. 22. « Het Huisken van Emmaüs ». Louis XVI-voorgevel, met zandstenen parement uit XVIII d. Drie bouwlagen
79
gemarkeerd door een puilijst, een kordonband en een hoog, geprofileerd entablement. Zadeldak. Rechth. deur, de geprofileerde stijlen verrijkt met geornamenteerde consoles, dragen de kroonlijst; boogvenaters op imposten en fraai versierde zwikken op beletage, rechth. vensters op de derde verd. Houten goot uit XIX.
* Nr. 23. « De Leliekamer », voormalig gildehuis der rederijkerskamer « De Lelie», daterend uit XVIII B. Bak- en zandstenen dwarshuis met twee verd. met uit- en inzwenkende top uitlopend op een gebogen fronton met gesmeed ijzeren leliënbekroning; steekboogvensters gevat tussen vlakke, zandstenen hoekpilasters en penanten die van de begane grond af tot aan de kroonlijst oplopen; hierdoor ontstaat een verticaliserend effect dat enigszins contrasteert met het nog eerder horizontaliserende karakter van de gevelbekroning (kroonlijst en zware gordellijst ter hoogte van het steekbooglaadvenster voorzien van een middenkalf). Verbouwde benedenverd.
* Nr. 24. « De Keyzer », voormalig huis van de St.-Sebastiaan Schuttersgilde. Renaissance dwarshuis met twee verd., door middel van fraaie, gecontourneerde muurankers gedateerd 1616. Rijk met banden en rolwerk versierde gevelbekroning, bestaande uit een hoog lichtinzwenkend schouderstuk gemarkeerd door een gordellijst en een gedrongen, op een gebogen fronton uitlopende hals gecantonneeerd en bekroond met obelisken; aangepast ca. 1700 (?). Voorgevel gewijzigd, o.m. vroegere kruisvensters, tijdens XIX. Restauratie : 1967. Zijgevel (Tafelrondstraat) voorzien van kruisvensters (gedeeltelijk gewijzigd of toegemetseld). Achtertrapgevel met laadvenster (ijzerzandstenen omlijsting). In de omheiningsmuur, overluifeld bakstenen poortgebouw bekroond met een overhoekse muizetandlijst uit XVII-XVIII (?); ijzerzandstenen rondbooginrijpoort voorzien van imposten, verfraaid met diamantkop-versiering en een verankerde sluitsteen.
Nr. 25, 26, 28, 29. Dwarshuizen uit XVII die grotendeels verbouwd werden tijdens XIX. Latere wijziging van de benedenverd.
Nr. 27. «De Wilde Man». Voormalige herberg uit XVII. Traditionele bak- en zandsteenstijl, (zandstenen sokkel, hoekstenen, speklagen en raamposten voorheen voorzien van kruiskozijnen). Aanpassing van de benedenverd., wegbreken van de kozijnen en vergroten van de vensters, gedeeltelijk vernieuwen der bedaking : in de loop van XIX en XX.
Nr. 30. « De Ketel ». Dwarshuis uit XVII, dat einde XVIII voorzien werd van een zandstenen Louis XVI-gevel met verhoogde balustrade. De drie bouwlagen worden geaccentueerd door een gecanneleerde fries en puilijst, een kordonband en de kroonlijst. Traveeën op de begane grond geritmeerd met vlakke pilasters uitlopend op gegroefde consoles met droppen; rondboogvensters op imposten, verfraaid met festoenen, volute-sluitsteen en medaillons op de bel-etage, en geprofileerde penanten op de hoogste verd. Rolluikkasten op de benedenverd. uit XIX-XX. Nr. 31. Voormalig Gildehuis van de St.-Barbara Schuttersgilde. Bak- en hardstenen voorgevel uit XVIII B, steekboogramen met geprofileerde omlijstingen; holrond bepleisterde daklijst. Recente inrijpoort en sokkelbepleistering.
Nr. 32. Langshuis uit XVII (?) met drie verd. opgetrokken uit bak- en zandsteen; tichelen zadeldak. Voorgevel met classicistische inslag uit einde XVIII-begin XIX. Cementbepleistering uit begin XX.
Nr. 33-35. Bak- en zandstenen langshuis met drie verd. behorend tot de traditionele stijl van XVII-XVIII. Verbouwde voorgevel uit XIX en XX.
H. VERSTAPPENPLEIN - 3
Nr. 8-11. Empire-herenhuizen met drie verd. uit begin XIX. Een puilijst, kordonbanden tussen de verd. en een uitspringende kroonlijst op klossen accentueren de horizontale geledingen. Rechth. vensters op de eerste en derde verd., rondboogvensters op de beletage (nr. 9 en 10). Verscheidene wijzigingen van min of meer ingrijpende
80
aard verkregen de oorspronkelijk nagestreefde homogeniteit.
Nr. 14. Voormalig herenhuis, heden Vredegerecht. Hoekhuis met drie verd. uit XIX A in navolging van de empirestijl. Vlakke zandstenen deuromlijsting bekroond met een uitstekende lijst; beletage voorzien van rondboogvensters. Gevels heden ontdaan van hun oorspronkelijke bepleistering.
E. ALENUSSTRAAT -4
Nr. 4. Herenhuis met drie verd. uit XIX, beïnvloed door de empirestijl.
Nr. 12. Herenhuis (XIX) met drie verd., in neoclassicistische stijl.
ALLERHEILIGENBERG - 5
* Nr. 14. « De Roskam ». Merkwaardig hoekhuis uit XV-XVI (?). Twee verd. hoog gebouw voorzien van een steile puntgevel met bijkomende bouwlaag; bakstenen benedenverd. op sokkel van ijzerzandsteen, de tweede en derde verd., in overstek op houten kraagstukken, zijn van leem. Hoge, zandstenen kruisvensters op de begane grond en houten kruiskozijnen op de bovenverd. Fraai, zandstenen barokrondboogdeurtje met ovaalrond bovenlicht gedagtekend 1708.
Nr. 17. « In de Schoone Lieve Vrauwe ». Bakstenen dwarshuis met twee verd., en zadeldak met wolfseinde, voorzien van een met arduin verlevendigde voorgevel uit XVIII B. Steekboogvensters met geprofileerde omlijsting en geornamenteerde nis; steekboogdeur voorzien van een tussendorpel met bouwopschrift : N. O. / 1772 / F. G. Verbouwing van de vensters der benedenverd. tijdens XX.
Allerheiligenkapel, zie p. 65.
BEGIJNENSTRAAT - 6
Nr. 12-14. Voormalig Bogaardenklooster, zie p. 70.
Nr. 36. Dwarshuis met drie verd. en puntgevel voorzien van schouderstukken en muurvlechtingen. Bak- en zandsteenbouw. Voorgevel aangepast in de loop van XVIII B : steekboogramen en -deur met bovenlicht. Recentere vernieuwingen o.m. het rechtervenster, en sommige boven- of onderdorpels.
Nr. 38. Dwarshuis uit XVII-XVIII met inen uitzwenkende top. Baksteenbouw verfraaid met zandstenen kordons. Vernieuwde vensters.
Nr. 40. Rijhuis met twee verd. en voorgevel uit XVIII B. Zijpuntgevel voorzien van schouderstukken, muurvlechtingen en een topstuk. Steekboogramen en -deur op de begane grond, rechth. vensters op de bovenverd. Bepleisterde en beschilderde gevel.
Nr. 41-43. Twee huizen met twee verd. door verankering gedateerd 1659 en A. 1663. Bak- en zandsteenbouw. Zijgevel voorzien van schouderstukken en muurvlechtingen. Bewaarde kruisvensters met dubbele strek en hoekstenen in de achtergevel. Gewijzigde ramen en deuropeningen in de bepleisterde en beschilderde voorgevel. Nr. 46. Barok dwarshuis met twee verd. en klokgevel uit XVII-XVIII. Baksteenbouw, tichelen zadeldak. Fraaie rechth. deur met bovenlicht: geprofileerde tussendorpel rustend op twee pilasters met uitgediepte schachten. Sporen van houten kruiskozijnen in de zijgevel. Gewijzigde vensteropeningen.
Nr. 66. Voormalige pastorij van het Begijnhof. Bewaarde vleugel in traditionele stijl, loodrecht op de recentere voorbouw (XVII).
BOTERMARKTSTRAAT -7
Nr. 6. Rijhuis met drie verd. uit einde XVIII-begin XIX. Bepleisterde voorgevel; winkelpui uit XIX.
Nr. 11. Rijhuis met drie verd. uit einde XVIII in vrij provinciale Louis XVI-stijl. Geprofileerde lijsten accentueren de horizontale geledingen; daklijst onder de vorm van een classicistisch entablement; geornamenteerde zwikken tussen de rondboogvensters van de tweede verd. Weinig harmonieërende winkelpui uit XX.
Nr. 17. Rijhuis met drie verd. bekroond met een geprofileerde daklijst, gedateerd 1770 (verankeringen). Recente winkelpui. Nr. 24. Burgerhuis met drie verd. uit einde XVIII. Zandstenen voorgevelbekleding verfraaid met Louis XVIornamenten en bekroond met een
81
36. DIEST. Engelandstraat nr. 6. Poort en muur in groot en regelmatig verband van ijzerzandsteen.
36. DIEST. Engelandstraat nr. 6. Poort en muur in groot en regelmatig verband van ijzerzandsteen.
entablement; rechth. vensters met geprofileerde lijsten. Houten winkelpui uit XIX.
Nr. 27-29. Groot herenhuis met drie verd., met bouwopschrift ANNO 1700 in het boogfronton boven het middenrisaliet. Zijgevels voorzien van muurvlechtingen en schouderstukken. Rondbooginrijpoort op de begane grond. Voorgevel aangepast einde XVIII, o.m. rechth. vensters met uitstekende sluitsteen.
Nr. 33. Rijhuis met drie verd. vermoedelijk dagtekenend uit XVIII. Verbouwd en aangepast in de loop van XIX en XX.
CABARETSTRAAT -8
Nr. 1. Dubbel huis met twee verd., zadeldak en twee dakkapellen uit XVIII B. Bak- en zandsteenbouw; steekboogdeur en -vensters, 1. g. heden dichtgemetseld.
Nr. 3. Langshuis met twee verd. afgedelt,t met een steil zadeldak. Voorgevel ge ~ateerd 1721 (muurankers) doch oudere zijtrapgevel (brandmuur) voorzien van een hoog schouderstuk en topstuk. Gewijzigde en bepleisterde voorgevel.
CLEYNAERTSTRAAT -9
Nr. 6-8. Empiregevel met drie verd. uit begin XIX. Baksteenbouw verrijkt met arduin.
Nr. 14. Voormalige proostdij van het kapittel der collegiale St.-Sulpitiuskerk. Achteraan in de grote ommuurde tuin, dubbel huis met twee verd. en schilddak uit XIX. Opnieuw gebruikte Louis XV-deur met arduinen omlijsting. Haakse vleugel met twee verd. in traditionele bak- en zandsteenstijl van XVII; o.m. speklagen en sporen van kruiskozijnen.
82
DEMERSTRAAT - 10
Nr. 26. Bakstenen tweeverdiepingshuis dat blijkbaar nog tot einde XVIII behoort. Steekboograrnen en -deur. Bepleisterde en beschilderde voorgevel. Nr. 32. Drieverdiepingshuis met gebogen zadeldak, vermoedelijk uit begin XVIII. Bak- en zandsteenbouw; voorheen kruisvensters. Latere wijzigingen : onder- en bovendorpels van arduin, gecementeerde plint en speklagen.
Nr. 34. Woning in traditionele bak- en zandsteenstijl gedateerd van 1708 (muurankers). Centraal puntdakvenster met muurvlechtingen; overhoekse muizetandkroonlijst. Voorheen kruisramen. Neoclassicistische inrijpoort. Achtergevel grondig gewijzigd; gebouw onlangs ingekort aan de noordzijde.
ENGELANDSTRAAT - 11
Nr. 6. Vroegere schuur uit XVII (?). Onderbouw van ijzerzandsteen in groot regelmatig verband en rondbooginrijpoort met bakstenen ontlastingsboog. Verhoogd tijdens XVllf of XIX : baksteenbouw met vlakke hoekkettingen van het eerst gebruikte materiaal (fig. 36).
G. GEZELLESTRAAT - 12
Nr. 2. Bakstenen woonhuis met zijgevels in leembouw; rondboogdeur met uitspringende druiplijst. Lagere bijbouw ten dele van baksteen met lemen bovenverd. in overstek; rechth. venster en toegemetselde deur. Heden verlaten.
Nr. 20, 22. Twee huizen met twee verd. en zadeldak uit einde XVIII. Baksteenbouw op zandstenen sokkel; zijpuntgevels voorzien van schouderstukken en muurvlechtingen. Geprofileerde kordonband onder de kroonlijst; bakstenen hoekpilasters verfraaid met Franse voegen. Rechth. muuropeningen in nr. 22; steekboogramen en -deur met uitspringende sluitsteen in nr. 20.
Nr. 30. Bak- en zandstenen dwarshuis met twee verd. en klokgevel uit einde XVIII. Rechth. vensters op de benedenen steekboogramen met uitstekende sleutel op de bovenverd. Louis XVIdeur geflankeerd door stijlen met bossagewerk, uitlopend op volutes met
37. DIEST. Hasseltsestraat nr. 9. « In de Witte Engel ». Gotische gevel.
37. DIEST. Hasseltsestraat nr. 9. « In de Witte Engel ». Gotische gevel.
pijnappelmotief die de kroonlijst opvangen. De bovenverd. wordt in traveeën verdeeld door pilasters die het doorlopend hoofdgestel dragen.
Nr. 30 (ernaast). Rijhuis met drie verd. en gebogen fronton uit XVII-XVIII. Baken zandsteenbouw op sokkel van ijzerzandsteen. Kruisvensters voorzien van een ontlastingsboog van gesinterde baksteen.
HASSELTSESTRAAT -13
Nr. 9. Voormalig refugium van de abdij van Corsendonck, z.g. « In de Witte Engel,>. Gotisch dwarshuis met drie verd. en trapgevel (zeven treden en topstuk) uit XIV-XV. Hoog schouderstuk gecantonneerd door twee overstekende semi-hexagonale hoektorentjes, rustend op met driepassen versierde kraagstenen. Kruiskozijnen volledig bewaard op de tweede en slechts ten dele behouden op de derde verd.
83
38. DIEST. Hasseltsestraat nr. 14, voormalig re(uyium van de Teutoonse Orde.
38. DIEST. Hasseltsestraat nr. 14, voormalig re(uyium van de Teutoonse Orde.
Verminkte begane grond en achtergevel, XIX en XX. Een uiterst zeldzaam en vrij goed bewaard voorbeeld van de gotische privé-architectuur (fig. 37).
Nr. 14-16. Voormalig refugium van dc Commanderij der Ridders der Teutoonse Orde van Bekkevoort. Reeds vermeld sedert XVI, vooreerst in de Engelandstraat, vervolgens in de Paardenstraat, tot 1626 in de Refugiestraat en tenslotte in de Hasseltsestraat. Wederopgebouwd ca. 1740 en nieuwe kapel en aanhorigheden Strenge bakstenen voorgevel voorzien van steekboogvensters met arduinen omlijsting, een brede toegangsdeur in Frans classicistische stijl en drie ingemetselde wapenschilden o.m. van de Duitse en Oostenrijkse Orden. De achtergevel bestaat uit een dubbele puntgevel. Voornamelijk achteraan wijzigingen en aanpassingen uit XIX en XX; voorgevel later hervoegd en gescnilderd. Bewaard tuinpaviljoen (fig. 28).
Nr. 15. Langshuis met twee verd. uit XVIII. Holrond bepleisterde daklijst en typische dakkapel met laadboom. Zijpuntgevel voorzien van muurvlechtingen en schouderstukken. Later aangepaste voorgevel, meest ingrijpende verbouwing op de gelijkvloerse verd.
Nr. 17. « De Prins van Luik ». Dubbel huis met twee verd. uit XVIII d. Louis XVI-voorgevel met zandstenen bekleding bekroond met een holrond bepleisterde daklijst. Rechth. vensters verfraaid met geprofileerde omlijstingen; rechth. deuropening geflankeerd door geprofileerde posten uitlopend op versierde consoles die het doorlopende entablement dragen; in het bovenlicht houten reliëf met profiel van de Prins van Luik.
84
Nr. 18-22. Groot herenhuis van ca. 1800, heden ingedeeld in drie woningen. Drie verd. hoge constructie met bepleisterde voorgevel voorzien van rechth. vensters met gesmeed ijzeren borstweringen. Inrijpoort met vlakke zandstenen omlijsting afgezet met een uitspringende lijst; hoofdvenster van de bel-etage met zelfde omlijsting. Gedeeltelijke wijzigingen der vensterindeling in de loop van XX A.
Nr. 30-36. Z.g. « Rode Poort ». Van 1779 dagtekenend ensemble, bestaande uit twee woningen met twee verd. en een korfbooginrijpoort die toegang verleent tot het binnenhof met bijgebouwen en « schuur ». Rechth. vensters en deuren voorzien van vlakke zandstenen omlijstingen met licht uitspringende sluitsteen. Winkelpui uit XIX; restauratie ca. 1965.
Nr. 33. Rijhuis met twee en half verd. dat vermoedelijk opklimt tot XVII-XVIII. Zijgevel voorzien van vlechtingen en schouderstukken. Voorgevel aangepast en bepleisterd in de loop van XIX, o.m. de inrijpoort met gegroefde posten waarop een uitspringend entablement rust.
Nr. 37. Dwarshuis in traditionele stijl met twee verd. en trapgevel uit XVII. Hoofdzakelijk baksteenbouw met verwerking van ijzerzandsteen voor de hoekkettingen; voorheen kruisvensters met strek.
Voorgevel gedeeltelijk gewijzigd in de loop van XIX en XX.
Nr. 44-48. Langshuis met twee en half verd. uit XVII of XVIII. Zijgevel voorzien van vlechtingen en schouderstukken. Voorgevelbepleistering en houten winkelpuien uit einde XIX.
Nr. 45-47. Gedeelte van heden verbouwd huis met twee verd., gedateerd .21 (muurankers). Bakstenen voorgevel afgezet met een fraaie overhoekse muizetandlijst. Gewijzigde vensterindeling. Winkelpui uit einde XIX-begin XX. Nr. 60-62. Rijhuizen in traditionele stijl uit XVII. Grondig verbouwd gedurende XIX en XX.
KAAI - 14
Nr. 4-5. Langshuis met twee verd. en zadeldak voorzien van twee puntdakvensters, gedateerd A 1708 door middel van muurankers. Zijgevels met muurvlechtingen en gedeeltelijk bewaarde schouderstukken. Voorgevel bepleisterd en aangepast gedurende XIX; heden onderverdeeld in twee woningen.
KARDINAAL MERCIERSTRAAT - 15
Nr. 1-3. Oorspronkelijk twee verd. hoog langshuis uit XVII (?). Zijtrapgevels met dekplaten van zandsteen en topstuk. Verhoging en bepleistering van de gevel gedurende XIX-XX.
Nr. 1 (ernaast, zijgevel van Botermarktstraat nr. 33). Rondbooginrijpoort met zandstenen omlijsting, op de imposten gedateerd ANNO/1680; sluitsteen met opschrift DA / HD.
Nr. 9-11. Traditioneel langshuis met twee verd., zadeldak en dakkapellen gedateerd 1749. Bak- en zandsteenbouw; voorheen kruisvensters met dubbele korte strek. Wijziging en vergroting van de vensters gedurende XIX of XX. Bijschuurtje uit XVIII.
Nr. 16. Twee verd. hoog langshuis met zadeldak uit XVIII (?). Gewijzigde deuren vensteromlijstingen, doch bewaarde korfbooginrijpoort en laadvenster.
Nr. 18. Klein bak- en zandstenen langshuis met twee verd., door middel van muurankers gedateerd 1751 (?). Steekboogramen met zandstenen onderdorpel en lage steekboogdeur met bovenlicht.
(Hoekhuis Leuvensestraat). Inrijpoort uit XIX A, bestaande uit zandstenen omlijsting met vlakke pilasters voorzien van geprofileerde neuten en imposten die een entablement met laatclassicistische inslag dragen.
KEIZERINSTRAAT - 16
Nr. 1-3. Bak- en zandstenen langshuis met overkragende bovenverd., vermoedelijk dagtekenend uit XVI-XVII. Oorspronkelijk kruiskozijnen; deuromlij
85
39. DIEST. Ketelstraat nr. 30. 't Dambord ». Middeleeuws hoekhuis in stijl- en regelwerk met lemen vullingen.
39. DIEST. Ketelstraat nr. 30. 't Dambord ». Middeleeuws hoekhuis in stijl- en regelwerk met lemen vullingen.
86
sting met horizontale tussendorpel uit XVIII. Zijgevel met voorkomen uit XVIII. Herstelde dakbekleding en gewijzigde muuropeningen in nr. 3.
KETELSTRAAT - 17
Nr. 8. Twee verd. hoog langshuis uit XVII met dakvenster en tichelen zadeldak. Gevelbepleistering uit einde XIX en verbouwde winkelpui.
Nr. 14-18. Langshuis met twee verd. in traditionele bak- en zandsteenstijl van XVII. Zadeldak voorzien van een typische dakkapel uit XVIII. Kruisvensters met strek bewaard op de bovenverd. Volledig verbouwde benedenverd.
Nr. 20. Rijhuis met classicistisch getinte gevel uit einde XVIII-begin XIX. Geprofileerde puilijst en kordons tussen de verd.; kroonlijst op klossen. Ramen gewijzigd in de loop van XX. Nr. 21. Drie verd. hoog rijhuis gedateerd 1757. Rechth. vensteropeningen met steekboogvormige omlijstingen van gesinterde baksteen. Houten winkelpui uit XIX.
Nr. 24. « De Rode Hand ». Eenvoudige, wit beschilderde voorgevel uit einde XVIII of begin XIX. Verbouwde winkelpui.
* Nr. 30. « In Beken 't Dambord ». Merkwaardig en groot hoekhuis in vakwerk- en leembouw uit XV-XVI, heden onderverdeeld in drie woningen. Drie verd. in overstek steunend op geprofileerde kraagstukken van hout. Natuurstenen kruiskozijnen op de gelijkvloerse verd. en houten op de bovenverd. Benedenverd. aangepast in de loop van XIX, o.m. winkelpui (fig. 39). KOESTRAAT - 18
Nr. 9. Dubbel huis met drie verd. uit einde XVIII. Vrij aardige zandstenen deuromlijsting in Louis ~-stijl. Voorgevel gecementeerd in de loop van X I X-XX.
KONING ALBERTSTRAAT - 19
Nr. 5. Classicistisch getinte voorgevel met zandstenen bekleding uit einde XVIII. Drie verd. en traveeën gescheiden door geprofileerde horizontale en verticale kordons. Volledig veranderde benedenverd.
* Nr. 10. « De Helle ». Met zandsteen bekleed dubbel huis met drie verd. in Louis XVI-stijl uit XVIII d. Horizontale geledingen gemarkeerd door de puilijst, een gordellijst en een gemoulureerde kroonlijst. Rechth. deur, met geprofileerde omlijsting, op vlakke neuten, geflankeerd door smalle pilasters, uitlopend op gegroefde en met droppen versierde consoles die de kroonlijst dragen; fries verrijkt met een festoenmotief. Rechth. vensteromlijstingen (ramen met roedenverdeling); middenvenster van de bel-etage bekroond met een guirlande onder de vooruitspringende kordonband. Rondbooginrijpoort voorzien van imposten en volutesluitsteen, ingeschreven in een rechth. omlijsting.
Nr. 12-18. St.-Elisabethsgasthuis, zie p. 73.
Nr. 15. Langshuis met drie verd. voorzien van een zandstenen voorgevelbekleding uit einde XVIII. Rechth. vensters tussen geprofileerde penanten. Puilijst onder de vorm van een soort van hoofdgestel steunend op kleine pilasters. Gelijkvloerse verd. aangepast in de loop van XX.
Nr. 21 A. Ouder dwarshuis dat tijdens XVIII B gemoderniseerd werd en voorzien van een eenvoudige bakstenen voorgevel met arduinen steekboogvensters en -deur. Verbouwde winkelpui.
Nr. 31. Oorspronkelijk twee verd. hoog rijhuis in traditionele bak- en zandsteenstijl van XVII : speklagen en voorheen kruisramen. Verhoging van het gebouw en aanpassing van de gelijkvloerse verd. tijdens XIX en XX.
* Nr. 38. « De Bloempot». Statig Louis XV-dubbel huis met twee verd. dagtekenend van 1765 (?). Baksteenbouw verrijkt met arduin. Steekboogramen met vlakke omlijstingen en uitspringende sluitstenen. Corinthische pilasters, in kolossale orde opgesteld ritmeren de vijf geveltraveeën; deze muurpijlers met Louis XV-ornamenten bovenaan in de ingediepte schachten, schragen het hoofgestel met gekorniste kroonlijst. Mooi uitgewerkte middentravee met Louis XV-deur en door een balkon afgesloten deurvenster. Zadeldak met drie van een ro
87
40. DIEST. Koning Albertlaan nr. 38. « De Bloempot ». Louis XV-deur.
40. DIEST. Koning Albertlaan nr. 38. « De Bloempot ». Louis XV-deur.
caille-fronton voorziene dakvensters. Zijpuntgevels afgewerkt met muurvlechtingen en schouderstukken (fig. 40).
Nr. 40-44. Langshuis met bepleisterde en in traveeën ingedeelde gevel, vermoedelijk nog dagtekenend uit XVIII. Nr. 46. Voormalige brouwerij Ruim langshuis met twee verd. en barok getint middenrisa!iet uit XVII. Traditionele bak- en zandsteenbouw; voorheen kruisvensters; uitspringende kroonlijst op houten modillons. Middenrisaliet opgevat als een fraai, met zandsteen afgewerkt volutegeveltje uitlopend op een driehoekig fronton en voorzien van een door barokmotieven geflankeerd oculus. Rondbooginrijpoort gemarkeerd door een druiplijst; op de imposten gedateerd A° 1669.
41. DIEST. Koning Albertstraat nr. 46. Detail van een gevel uit 1669.
41. DIEST. Koning Albertstraat nr. 46. Detail van een gevel uit 1669.
Voorgevel aangepast in de loop van XIX-XX, o.m. door het wegbreken der kruiskozijnen en het uitbreken van een tweede voordeur. Eveneens aangepaste achtergevel bekroond met dubbele, overhoekse muizetand. Van het oorspronkelijk U-vormig gebouw is reeds een zijvleugel gesloopt en de afbraak van de andere is aan de gang (fig. 41).
Nr. 61. Oud rijhuis waarvan, aan de buitenzijde, alleen een zijtrapgevel rest.
* Nr. 72. Voormalige brouwerij « De Drie Kronen ». Drie verd. hoog gebouw uit midden XVIII. Rechth. vensters. Hoofdaksent op het middenrisaliet : steekboogvenster van de tweede verd. bekroond met een stucwerkversiering van tonnen, spaden enz.; derde verd. uitlopend op een op volutes steunend gebogen fronton, verfraaid met
88
42. DIEST. Koning Albertstraat nr. 72. = De drie Kronen ». Detail van het fronton en een dakvenster.
42. DIEST. Koning Albertstraat nr. 72. = De drie Kronen ». Detail van het fronton en een dakvenster.
het zinnebeeld der brouwerij tussen ranken en loofwerkmotieven. Schilddak met twee Louis XV-dakvensters. Toevoeging van één travee aan de linkerzijde tijdens XVIII d (fig. 42).
* Nr. 74. Voormalig brouwershuis « In de Palmboom ». Twee en een halve verd. hoog gebouw uit XVIII B. Baksteenbouw met verwerking van zandsteen (doorlopende boven- en onderdorpels). Voorgevel geleed door middel van een gordellijst boven de eerste en tweede verd. en bekroond met een groot met vrij zware Louis XV-motieven versierd fronton. Brede steekbooginrijpoort (fig. 43).
Nr. 96. Twee verd. hoog enkel huis met classicistische inslag daterend uit einde XVIII. Voorgevel met zandstenen bekleding. Traveeën gemarkeerd door ietwat vooruitspringende penanten, die op de benedenverd. uitlopen op gegroefde en met droppen versierde consoles en de uitstekende puilijst dragen. Geprofileerde kroonlijst. Recentere winkelpui.
Nr. 99. Neoclassicistisch rijhuis met drie verd. uit XIX. Vier gegroefde pilaters met « Toscaanse » kapitelen, in kolossale orde opgesteld over de bovenverd., schragen een vrij zwaar fronton afgezet door een tandlijst. Verbouwde winkelpui.
Nr. 103. Classicistisch getint rijhuis met twee verd. uit einde XVIII. Voorgevel verrijkt met een zandstenen bekleding. Rechth, vensters tussen licht vooruitspringende penanten. Verbouwde winkelpui.
Nr. 119. Hoekhuis uit einde XVIII. De middentravee bevat een rechth. deur en venster met een ietwat uitstekende omlijsting en sluitsteen (gevel der Schaffensestraat). Volledig bepleisterd; een paar latere wijzigingen.
89
43. DIEST. Koning Albertstraat nr. 74. « In de Palmboom ». Detail van het fronton.
43. DIEST. Koning Albertstraat nr. 74. « In de Palmboom ». Detail van het fronton.
LEUVENSESTRAAT - 20
Nr. 66-68. Langshuis met twee verd. uit XVI (?). Overstekende bovenverd. steunend op houten kraagstukken. Wijzigen van de venster- en deurindeling en volledig cementeren van de voorgevel tijdens XIX en XX.
Commiezenhuis in neoclassicistische stijl, gedateerd 1846. Heden gebruikt als winkel.
F. MOONSSTRAAT - 21
* Nr. 1. Merkwaardig hoekhuis in leembouw uit XV-XVI (?). Puntgevel met drie overstekende verd. steunend op houten korbeelstukken; bewaarde houten kruiskozijnen op de tweede verd. Winkelpui uit XX. Verd. eveneens in overstek aan de langsgevelzijde (G. Gezellestraat) en daar opgevangen op rechth. houten korbelen; op de gelijkvloerse bakstenen verd. rusten Lg. op fraai geprofileerde zandstenen consoles. Kleine bijbouw voorzien van kalkzandstenen rondboogdeurtje met vidrkant bovenlichtje; verhoogd in de loop van XIX. Tweede bijbouw op bakstenen sokkel met lemen bovenverd. in overstek.
OVERSTRAAT - 22
Nr. 2. Drie verd. hoog enkel huis met voorgevel uit XIX. Koetspoort met bossage-omlijsting van arduin onder het overstekend balkon van de bel-etage, rustend op sterk geprofileerde consoles.
Nr. 9. Burgerhuis uit XIX, heden ontdaan van zijn oorspronkelijke bepleistering.
Nr. 15. Rijwoning uit XIX met gedeeltelijk verbouwde gelijkvloerse verd.
Nr. 21-23. Herenhuis in empirestijl uit begin XIX. Drie verd. hoog dubbel huis; horizontale geledingen gemarkeerd door geprofileerde lijsten en
90
een kroonlijst op klosjes; middenrisaliet met koetspoort, rondboogvenster van de bel-etage, geflankeerd door gekoppelde zuilen en gevat in een pilastertravee. Heden onderverdeeld in twee woningen en ten dele aangepast.
Nr. 25. Herenhuis uit XIX. Vlakke voorgevel op de benedenverd. opgesmukt met Franse voegen. Bijbouw met inrijpoort.
Nr. 34-38. Voormalig herenhuis in empirestijl uit begin XIX. Twee verd. hoog gebouw met bepleisterde voorgevel. Typische inrijpoort met zandstenen omlijsting en druiplijst. Heden onderverdeeld in drie woningen, met o.m. gewijzigde venster- en deurindeling.
Nr. 40-44. Langshuis met twee verd. in traditionele bak- en zandsteenstijl, gedagtekend 1680 (muurankers). Zadeldak met gewijzigde hellingen; resten van de linkerzijtrapgevel. Oorspronkelijk kruisvensters (ontlastingsbogen); overhoekse muizetandlijst. Kruiskozijnen weggebroken en ramen en deuren gewijzigd op de gelijkvloerse verd. gedurende XIX en XX.
Nr. 47. Huidige voorgevel uit einde XVIII of begin XIX. Ingemetselde arduinen gevelsteen met bouwopschrift « D.O.M. / COLLEGIUM PERSOONS / M.D.C.XL. » wijzend op het voormalige Persooncollege dat (ca. 1560) in het vroegere Persoonsgasthuis door N. Eschius, pastoor van het Begijnhof, opgericht werd. Boogdeur gecantonneerd door op consoles uitlopende pilasters die een entablement schragen (XIX).
Nr. 66. Deur met zandstenen omlijsting, uit XIX B, waarin nog vereenvoudigde empirevormen nabloeien.
PEETERSSTRAAT - 23
Nr. 1 (Wolvenstraat nr. 41). Hoekhuis gedateerd 166. door middel van gesinterde baksteen (gevelsteen met twijfelachtig bouwopschrift 1568). Twee en half verd. hoog gebouw van baksteen met sporen van zandstenen speklagen. Licht gebogen dak en holronde kroonlijst. Rechth. vensters met hoekkettingen en ontlastingsboog. Inrijpoort met Louis XVI-inslag : druiplijst met dropmotief rustend op geprofileerde pilasters. Gelijkaardige, doch minder uitgewerkte versiering op de bovenverd. Zijgevel in de Wolvenstraat voorzien van regelmatige speklagen van zandsteen; schouderstukken en muurvlechtingen. Ingrijpende wijzigingen aangebracht in de loop der volgende eeuwen.
Nr. 11, 13. Twee classicistische rijhuizen met drie verd. uit XVIII d. Gemeenschappelijke (?) inrijpoort, ter hoogte van de kroonlijst gemarkeerd door een driehoekig fronton. Baksteenbouw met verwerking van zandsteen. Rechth. vensters met vlakke omlijsting en uitstekende sluitsteen. Eenvoudige rechth. deur (nr. 11) en rijker versierde voordeur (nr. 13) opgevat als portiektravee bekroond met een fronton. Oorspronkelijk bepleisterde en witgeschilderde gevel.
Nr. 15. Rijhuis met twee verd. uit einde XVIII. Wolvedak; zijgevels voorzien van schouderstuk en muurvlechtingen. Steekboogramen en -deur met uitspringende sluitsteen in de bepleisterde en witaeschilderde voorgevel.
PESTHUIZENSTRAAT - 24
Smal middeleeuws straatje in de nabijheid van het Begijnhof en het klooster der Grauwzusters, afgezet met blinde muren van bak- en ijzerzandsteen, aan de vestzijde gedateerd 1660. Het huis nr. 1, uit XVII-XVIII is vermoedelijk nog een voormalig pestlijdershuis.
REFUGIESTRAAT - 25
Nr. 8. Voormalig refugium van de abdij van Averbode. De abdij zou een refugium in deze stad bezeten hebben sinds begin XV. In de eerste jaren XVI liet abt Van der Schaeft er belangrijke werken uitvoeren : oprichten van een kleine kapel met houten overkluizing en voorzien van een rijk versierd hoogaltaar, ingewijd in 1506; opbouwen van een nieuwe vleugel (naar ontwerp van
91
44. DIEST. Refugiestraat nr. 7. « Het Spijker ». Voormalig refugium van de Abdij van Tongerlo.
44. DIEST. Refugiestraat nr. 7. « Het Spijker ». Voormalig refugium van de Abdij van Tongerlo.
92
Jan van Geel (?), voltooid in 1519) en aanpassen en verfraaien der oudere gedeelten. Uitbreiding van het domein tijdens XVII. In 1797 werd het refugium verkocht en van toen af betrokken door particulieren.
Het ruime complex uit XVI (met lichte wijzigingen uit latere tijden) omvat een trapgevel, een poort met bijbouwen *, een langsgevel met aanpalende resten van de kapel en een polygonaal traptorentje. Bak- en zandsteenbouw met verwerking van ijzerzandsteen, vnl. in de trapgevel, voor de plint en afwisselend met zandsteen in de posten der kruisvensters en de korfboog van de inrijpoort. Belangwekkende trapgevel met hoog schouderstuk, (zes treden en topstuk) horizontaal geleed door middel van twee gordellijsten, één ter hoogte van de onderdorpels der tweede verd. en één boven de latei van het hoger gelegen middenvenster (de uiteinden vormen de dekplaat van de eerste treden). Poortgebouw verfraaid met een laat-gotische heiligennis met zandstenen omlijsting. Koorkap van de kapel gesloopt ca. 1960. Recente bijbouwen in neostijl.
Nr. 17. Voormalig refugium van de abdij van Tongerlo.
Z.g. Het Spijker (* voorgevel). In particulier bezit sinds de Franse Revolutie. Gebouw in traditionele stijl van XVI, opgetrokken aan de splitsing van de Demer en toegankelijk langs hogervermelde straat. IJzerzandstenen rondboogpoort met verankering voorzien van haar oorspronkelijke, rijk beslagen deurvleugels. Bakstenen constructie met twee verd., verrijkt met hoekkettingen; voorheen kruisramen (thans toegemetseld of gewijzigd) voorzien van zandstenen aanzet- en sluitstenen. Zijtrapgevels. Grote dakvenster in de noord- en zuidgevel. Veelzijdige hoektoren (noordoosten), afgedekt met een leien spits voorzien van een dakkapel. Uitbreiding uit XVII aan de oostzijde. Wagenhuis gedateerd 1642 (fig. 44).
SCHAFFENSESTRAAT-26
Nr. 7. Dwarshuis met zandstenen voorgevelbekleding uit XVIII d. Drie verd. hoog gebouw bekroond met een van
45. DIEST. Schaffensestraat nr. 7. Louis XVI-gevel.
45. DIEST. Schaffensestraat nr. 7. Louis XVI-gevel.
een oculus voorzien bepleisterd fronton. Dieper liggende rechth. vensters op de bovenverd.; met Louis XVI-motieven verfraaide muurvakken. Gewijzigde winkelpui (fig. 45).
Nr. 19. Zijgevels met overblijfselen van schouderstukken en muurvlechtingen. Nr. 21. « De Rode Leeuw ». Bak- en zandstenen barokhuis met twee verd. en zadeldak van ca. 1700. Zijgevel voorzien van schouderstukken en muurvlechtingen. Rechth. vensters afgezet met een geprofileerde druiplijst. Belangrijk middenrisaliet : rondboogdeur geflankeerd door met Franse voegen versierde pilasters bekroond met een hoofdgestel; rechth. vensters gecantonneerd door volutes op de bovenverd.; topbekroning in de vorm van een driehoekig fronton rustend op gecontourneerde volutes, die een rondvenster omsluiten. Bepleisterde en beschilderde voorgevel; gewijzigde
93
PI. III. DIEST. Barokhuls « De Rode Leeuw » in de Schaffensestraat
PI. III. DIEST. Barokhuls « De Rode Leeuw » in de Schaffensestraat
94
95
46. DIEST. « Ezeldijkmolen ». Achtergevel aan de Demer.
46. DIEST. « Ezeldijkmolen ». Achtergevel aan de Demer.
vensters op de gelijkvloerse verd. (PI. III).
Nr. 35. Bak- en zandstenen tweeverdiepingshuis door middel van muurankers gedateerd 1779. Verbouwde voorgevel.
Nr. 59-65. « In de Laatsten Stuiver ». Vermoedelijk herberg met classicistische voorgevel uit einde XVIII. Ruim dubbel huis met drie verd. en 11 traveeën, waaronder het breder middenrisaliet, op de benedenverd. voorzien van een rechth. inrijpoort (stijlen met Franse voegen, fries met medaillonversiering en kroonlijst) en op de bovenverd. gecantonneerd door oplopende pilasters met Franse voegen. Geprofileerd hoofdgestel boven vijf oculi (zolderverlichting). Rechth. vensters met viakke zandstenen omlijstingen. Gewijzigde ordonnantie op de benedenverd. (op de poorttravee na).
« Ezeldijkmolen » (1553). Grote watermolen, voorheen toebehorend aan de Nassau's, opgetrokken op een aftakking van de Demer. Gebouw in de vorm van een Latijns kruis met trapgevels aan de vier uiteinden; de langsvleugel loodrecht op de Demer, bevat het molenrad. Traditionele bak- en zandsteenstijl met laat-gotische reminiscenties; nog verhoogde schouderstukken, doch reeds aanwezigheid van gordellijsten ter hoogte van de vensteronderdorpels der tweede en derde verd.; speklagen in het verlengde van de middenkalvon en van de bovendorpels der kruiskozijnen en om de twee treden uitlopend op een dekplaat in de trapgevel; dubbele en enkele ontlastingsbogen met zandstenen sleutel. Laag korfboogdeurtje en stompe spitsbooginrijpoort met kwarthol geprofileerde omlijsting van zandsteen (fig. 46).
96
SCHOTLANDSTRAAT - 27
Nr. 55-79. Pittoresk, doch vrij vervallen ensemble van eenvoudige éénverdiepingshuizen, uit XVIII-XIX (7) voortgezet door gelijkaardige woningen met twee verd. (nr. 51-57).
SCHUTTERSHOFSTRAAT - 28
Voormalig lokaal der Schuttersgilde. Klein gebouw in traditionele bak- en zandsteenstijl uit XVII (?). In de gevel aan de Demerzijde zijn resten van zandstenen raamposten en hoekstenen bewaard. Volledig gewijzigde voorgevel. Heden gebruikt als stapelplaats.
ST.-.JAN-BERCHMANSSTRAAT - 29
Nr. 4. Twee oudere dwarshuizen aangepast einde XVIII. Zandstenen voorgevelbekleding; rechth. vensters met eenvoudige, geprofileerde omlijstingen. Samengevoegd in de loop van XX en op benedenverd. ingericht als grootwarenhuis.
Nr. 5, 7. « De Sleutels » en « Het Lammeke ». Twee rijhuizen waarvan de voorgevels opgenomen werden in een ruime compositie met classicistische inslag uit einde XVIII. Twee en halve bouwlagen bekroond met een driehoekig fronton. In de met zandsteen beklede voorgevel worden de horizontale geledingen sterk gemarkeerd door kordonbanden en een entablement met een fries van trigliefen en rnetcpen en een kroonlijst.
Traveeën der benedenverd. geritmeerd door pilasters rustend op classicistische consoles en de geprofileerde deur- en vensteromlijstingen; uitgewerkte houten waaiers met zinnebeeld van het huis. Lateien en vensterdammen verfraaid met ornamenten in navolging van de Louis XVI-stijl.
ST.-JANSVELD - 30
Nr. 2-2A. Voormalig verblijf van drossaard Fernandez de Paramo. Waardig dubbel huis met twee verd. uit XVIII d opgetrokken uit bak- en zandsteen met holrond bepleisterde kroonlijst. Middenrisaliet geflankeerd door weinig uitspringende pilasters van baksteen met Franse voegen en voorzien van een grote geprofileerde rondboogdeur met volute-sluitsteen. Verbouwingen uit XX. Heden « Jeugdherberg Demergouw ».
Koesthuis uit XIX.
Portiershuisje in traditionele stijl uit XVII-XVIII; blijkbaar grondig gerestaureerd.
Nr. 37. Hoekhuis met twee verd. uit XVII-XVIII. Zadeldak, nog ten dele met tichelen afgedekt. Verbouwde voorgevel, doch sporen van strek. Gedeelte van het voormalig Jan Stevensgodshuis ?
Nr. 53-59. Traditioneel boerenhuis uit XVII, heden ingedeeld in verscheidene woningen. Bakstenen gebouw met twee verd. en zadeldak. Zijgevel afgewerkt met muurvlechtingen en schouderstukken. Houten kruiskozijnen (omlijstingen en één volledig kruisvenster bewaard op de bovenverd. van nr. 57); fraai bakstenen rondboogdeurtje met smalle imposten en een druiplijst, ovaalrond bovenlicht met uitspringende booglijst (nr. 55); overhoekse muizetandlijst ter bekroning van de voorgevel. Gecementeerde plint en later uitgebroken deuren en vensters op de benedenverd.
(Aan de Rozengaard). Voormalig refugium der Oratorianen van Scherpenheuvel (heden rustoord). Fraai complex gebouw uit XVII A. Heden ietwat verhoogd vierzijdig hoofdgebouw afgedekt met een tentdak; aanpalend vierkant torentje met ingesnoerde spits en peerbekroning en polygonaal paviljoentje met leien dakbedekking en lantaarn. Baksteenbouw verrijkt met zandsteen : hoekstenen en vlakke omlijstingen van de kruisvensters in het hoofdgebouw en de halve kruisramen in de toren (dubbele ontlastingsboogjes overspannen door één grote); barok venstertje geflankeerd door geprofileerde volutes op de derde torenverd. Pittoresk geheel dat vrij ongedeerd bewaard gebleven is doch onlangs inwendig volledig verbouwd werd (1966-67).
M. THEYSSTRAAT - 31
Nr. 6. Voormalig klooster der Minderbroeders, zie p. 73.
Nr. 7. « Hospice Vervoort » gedateerd 1871. Langs de Derner gebouwd tweeverdiepingshuis in neoclassicistische stijl.
97
47. DIEST. M. Theysstraat nr 60. Dubbel huis met classicistische inslag.
47. DIEST. M. Theysstraat nr 60. Dubbel huis met classicistische inslag.
Nr. 26. Traditioneel bakstenen langshuis met twee verd. uit XVII. Zijtrapgevel ten dele bewaard aan de linkerzijde; geprofileerd schouderstuk van zandsteen en overhoekse muizct;mdlijst. Voorgevel grondig verbouwd lijdens XIX.
Nr. 30. Voormalig refugiurn van de abdij van Rothem daterend uit einde XVI. Hakstenen onderbouw met overslekende lemen verd. op houten korbelen Zadeldak met zijtrapgevels. Rcc;hth inrijpoort en houten kozijnrano;n. Dwarsgevel in baksteenbouw door middel van muurankers gedateerd 1649.
Nr. 32. Gebouw uit einde XVIII met grondig gewijzigde voorgevel uit XIX. Nr. 38. Twee verd. hoog rijhuis uit XVIII B. Voorgevel van beschilderde baksteen voorzien van steekboogramen met geprofileerde omlijsting; brede schouderboogdeur met Louis XV-inslag waarvan de sleutel versierd is met een va? pluimbos en vlechtwerk voorziene rnaskerkop.
Nr. 40, 44. Ruime neoclassicistische herenhuizen uit XIX.
Nr. 56. Langshuis uit XVII, voorheen boven de deur gedateerd 1666. Bovenverd.in overstek op eenvoudige kraagstukken. Benedenverd. gewijzigd ca. 1960.
Nr 60. Bakstenen dubbel huis met twee verd.. schilddak en twee dakvensters uit midden XVIII. Voorgevel voorzien van steekboogramen met uitstekende zandstenen omlijstingen en sluitsteen. Regelmatige, licht uitspringende hoekstenen en middenrisaliet gemarkeerd door oplopende pilasters van zandsteen. Fraaie Frans-classicistische steekboogdeur met geprofileerde stijlen op neuten, en kroonlijst met geprofileerd beloop (fig. 47).
98
Nr. 62. « De Wereld ». Twee verd. hoog dwarshuis met trapgevel voorzien van schouderstukken met rechte en overhoekse treden en bekroond met een gesmeed ijzeren wereldbol. Rechth. vensters met vlakke zandstenen omlijstingen en naar onder uitstekende sluitsteen uit einde XVIII. In de omheining, fraaie arduinen Louis XVI-inrijpoort uit XVIII d met uitgewerkte waaier van gesmeed ijzer en belangrijk deurbeslag.
Nr. 64. Twee verd. hoog gebouw met zadeldak uit einde XVI (?). Bakstenen benedenverd., overstekende bovenverd. in leembouw op geprofileerde kraagstukken van zandsteen; houten kozijnramen. Zijtrapgevels (acht treden en topstuk) aan de linkerzijde bekroond met een gesmeed ijzeren spits (brou - wersattributen). Recente garagepoort; kleine, latere bijbouw.
Nr. 68. Bakstenen dubbel huis met twee verd. en zadeldak uit XVIII B. Zijgevels voorzien van schouderstukken en muurvlechtingen. Gewijzigde en bepleisterde voorgevel met rechth. muuropeningen in arduinen omlijstingen (XIX).
Nr. 70. Voormalig klooster der « Lorreinoozen », zie p. 73.
Nr. 72. Gebouw in de trant van hogervermeld nr. 32.
VESTENSTRAAT - 32
Nr. 5-7. Bakstenen rijhuis uit XVII. Op de gelijkvloerse verd. vier rechth. deuren en voorheen houten kruiskozijnen. Kruisvensters op de bovenverd. Muizetandlijst ter bekroning van de gevel. Zadeldak met zijpuntgevels voorzien van muurvlechtingen en schouderstukken.
VISSERSSTRAAT - 33
Nr. 1-3 (ertussen). Dwarshuis met twee verd. en puntgevel daterend van ca. 1700. Baksteenbouw met verwerking van zandsteen voor de deur- en vensteromlijstingen; voorheen kruiskozijnen; sporen van een kleine ontlastingsboog op de bovenverd. Ten dele verbouwde gevel.
Nr. 3-9. Rijhuis met twee verd. uit XVIII B. Steekboogramen op de benedenverd. en rechth. vensters met uitstekende sluitsteen op de bovenverd. Voor het overige, grondig gewijzigd.
WOLVENSTRAAT - 34
Nr. 2. Classicistisch getint hoekhuis met twee en half verd. uit einde XVIII of begin XIX. Voorheen bepleisterde gevels op de zandstenen partijen na : plint, rechth. vensteromlijstingen het hoekrisaliet; Lg. bevat de voordeur gecantonneerd door geprofileerde posten die op consoles uitlopen en het entablement dragen, het venster van de bel-etage, geflankeerd door pilasters en bekroond met een hoofdgestel (onder het mezzanineraam). Voorgevel afgewerkt met een geprofileerde daklijst.
Nr. 12. Bakstenen dwarshuis met twee verd. en puntgevel afgewerkt met muurvlechtingen en geprofileerde schouderstukken, in kern mogelijk opklimmend tot XVI-XVII. Huidige gevelindeling en afwerking uit einde XVIII : rechth. deur en vensters met vlakke zandstenen omlijstingen voorzien van met ringmotieven versierde sluitstenen.
Nr. 13. Twee verd. hoog langshuis met tichelen zadeldak, waarschijnlijk uit XVII. Resten van zandstenen raam- of deurposten, heden opnieuw gebruikt in een ongelukkige aanpassing van de begane grond. Twee steekboograampjes uit XVIII B met omlijstingen van gesinterde baksteen. Gewijzigde benedenverd.
Nr. 16. Twee verd. hoog dwarshuis in met puntgevel. Baksteenbouw met verwerking van zandsteen voor de sokkel en de vensteromlijstingen. Wijzigingen uit einde XVIII of begin XIX.
Nr. 29. Langshuis met twee verd. uit XVII. Traditionele bak- en zandsteenstijl : resten van raamposten en dubbele ontlastingsboogjes wijzend op de oorspronkelijke kruiskozijnen. Wijzigingen van de vensters en bijkomende halve verd. aangebracht einde XVIIII; aanpassingen op de begane grond uit XX.
Nr. 31-33, 35-37. Rijhuizen met kern uit XVII-XVIII doch met grondige verbouwde voorgevel, XIX-XX.
Nr. 41. Langshuis met twee verd. uit
99
XVII. Traditionele bak- en zandsteenstijl, sokkel en raamposten van voormalige kruisvensters; oorspronkelijk een zijtrapgevel met speklagen (ten dele bewaard). Met een halve verd. verhoogd en aangepast in de loop van XIX.
ZEVENWEEENSTRAAT - 35
Verscheidene huizen uit XVIII (muurvlechtingen, dakhellingen) doch vrij grondig verbouwd.
ZOUTSTRAAT - 36
Nr. 4. Rijhuis van classicistische strekking uit einde XVIII-begin XIX.
Nr. 5. Twee verd. hoog langshuis met zadeldak uit XVII. Traditionele stijl; baksteenbouw met speklagen van zandsteen, oorspronkelijk kruiskozijnen. Verbouwde benedenverd.


vorigevolgende