Inventaris van het cultuurbezit in Vlaanderen Architectuur deel 1

14. BIERBEEK. St.-Hilariuskerk. Westertoren.

BIERBEEK (4 E)

* Parochiekerk St.-Hilarius Merkwaardig gebouw uit XII en XIII, gelegen op een kleine verhevenheid en omgeven door het kerkhof. De plattegrond ontplooit een zware westertoren geaccosteerd door een zuidertraptorentje en gevat tussen de zijbeuken van een vijf traveeën lang schip; een uitspringende dwarsbeuk en een recht afgesloten koor. Recente sacristie aan de zuidoostzijde (fig. V).

Toren met zandstenen onderbouw, opgericht ter plaatse van een oudere : uit de opgegraven funderingen is de juiste bestemming niet af te leiden; breed op het schip geopende gelijkvloerse verd., overkluisd met zware kruisribgewelven (1260 vlg.); voorgevelbekleding, classicistisch portaal (ter plaatse van de XIII ingang) en bakstenen klokkeverd. van ca. 1784 door Everaert.

Merkwaardige Romaanse beuk op gemetselde pijlers (midden XII); rijzige verhoudingen (huidige bevloering met 40 cm opgehoogd); houten zoldering met oorspronkelijke traveeën (gerestaureerd); behouden Romaans dakgebinte; zijbeuken verbreed in 1770-1771 door Corthout en al te zeer hersteld tijdens een restauratie van ca. 1900.

Bij deze gelegenheid toevoeging van een doopkapel aan de noorderzijde. « Lage » dwarsbeuk van het Maasromaans type; westerarcade afgebroken (doch bewaarde sporen); kruisarmen herbouwd ca. 1900 op basis van nauwkeurige gegevens.

Vierkant koor afgedekt met een kruisgewelf (XII), op ietwat droge wijze hersteld; buitenmuurversiering van lisenen en boogfriezen op geprofileerde kraagstenen; binnenin wasbekken onder mijterboog.

Restauratie door S. Brigode en R. M. Lemaire (1966-1967) (fig. 14, 15).

15. BIERBEEK. St.-Hilariuskerk. Interieur van de Romaanse beuk naar het westen.

Mobilair

Kleine geelkoperen Christus (XIII ?) (1); kruisbeeld in de sacristie (I.B. Duray, 1782): baroktabernakel in het koor (ca. 1700);

Barokbiechtstoelen (1684);

Fraaie grafsteen in de kruisarmen, van N. Lelarge († 1546) en G. Lelarge, prior († 1506), van pastoor Fr. Schandelius († 1663) en in de beuk van G. van Wivkem († 1447);

Gotisch wijwatervat onder de toren (1544). (Aan de koorsluitingzijde). Pastorij. Het middengedeelte van de tuingevel vertoont een hoge zandstenen plint, sporen van kruisvensters en het jaartal A° 1648. Gebouw uitgebreid tijdens XVIII (overblijfselen in de zijgevel) en nogmaals verruimd en volledig verbouwd begin XIX.

In de omheiningsmuur, aan de oostzijde, fraaie laat-gotische poort van Gobertange (XVI); geprofileerde deurposten versierd met colonnetten; accoladeboog bekroond met een waterlijst rustend op voorheen gebeelhouwde consoles; op de top, centrale nis (met accoladeboog) verfraaid met een onleesbare wapensteen in reliëf waarin een helm gevoerd wordt. Voormalige ingang van de Benedictijnenpriorij van Bierbeek ? (fig. 16).

KERKPLEIN

Fraaie huizengroep geschaard rondom het hoger gelegen kerkhof.

Nr. 14. Twee verd. hoog huis van baken zandsteen uit XVIII B; zadeldak en zijpuntgevel met schouderstukken; twee oorspronkelijke rechth. vensters met uitstekende sluitsteen in de zijgevel. Aan de westzijde, uitbreiding vanaf XVIII (twee rijen van muurvlechtingen). Voorgevel bekleed met moderne, gele baksteen, doch oorspronkelijk ritme bewaard in de algemene ordonnantie.

Nr. 16. Bak- en zandstenen huis met twee verd. uit einde XVIII, voorzien van rechth. ramen met omlijsting en uitspringende sleutel en met dropmotieven versierde onderdorpels. Vermoedelijk vernieuwde sokkel, rechts van de deur.

16. BIERBEEK. Gotische poort van de voormalige priorij (?).

Nr. 18. Rijhuis opgetrokken uit bak- en zandsteen en afgedekt met een gebogen zadeldak, dagtekenend uit XVIII B; steekboogramen en -deur (Lg. met tussendorpel). Latere wijzigingen : inrijpoort, deurimposten, dak en dakvensters. Bijbouw uit XVIII met overblijfselen van soortgelijke vensters.

Nr. 20. Heden twee en half verd. hoge woning van bak- en zandsteen uit XVIII B; op de begane grond, van een omlijsting met uitstekende sleutel voorziene steekboogramen en -deuren, Lg. met horizontale tussendorpel. Wijziging van de dakhelling duidelijk merkbaar aan de noordzijgevel; veranderingen van het midden der tweede verd. af; herstellingen aan de plint en aan een paar witte stenen.